Cách bón phân lân đúng thời điểm và đúng kỹ thuật giúp cây tận dụng lân hiệu quả hơn, đặc biệt ở giai đoạn phát triển rễ, ra hoa và tạo quả. Bài viết dưới đây, SFARM tổng hợp thời điểm bón, phương pháp sử dụng, liều lượng tham khảo và những lưu ý cần tránh khi bón phân lân.
Xem thêm: Phân lân là gì? Thành phần, đặc điểm và vai trò đối với cây trồng
1. Vì sao phân lân thường được dùng để bón lót?
Lân di chuyển rất chậm trong đất và dễ bị keo đất, Fe, Al hoặc Ca cố định thành dạng khó tan. Vì vậy, bón lót giúp đưa lân vào vùng rễ sẽ phát triển, tăng khả năng tiếp xúc giữa rễ và lân.
Nhiều loại như lân nung chảy, apatit, phosphat tự nhiên có độ hòa tan thấp, cần thời gian chuyển hóa thành dạng cây hấp thụ được. Bón sớm giúp quá trình này diễn ra trước khi cây cần sử dụng.
Lân cũng cần thiết ngay từ giai đoạn đầu để phát triển rễ, nảy mầm và đẻ nhánh. Nếu thiếu lân khi còn nhỏ, bộ rễ kém phát triển và ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng sau này.
Ngoài ra, lân ít bị rửa trôi và bền trong đất. Do đó, Cách bón phân lân thường ưu tiên bón lót ngay từ đầu thay vì chia thành nhiều lần như đạm.
2. Nên bón phân lân vào thời điểm nào?
Do lân di chuyển chậm và cần thời gian chuyển hóa, thời điểm bón cần phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng. Trong đó, bón trước khi gieo trồng là quan trọng nhất, sau đó có thể bổ sung khi cây bén rễ hoặc chuẩn bị ra hoa, tạo quả.
2.1. Trước khi gieo trồng
Đây là thời điểm quan trọng nhất để bón lân. Phân được trộn hoặc vùi vào đất trước khi gieo hạt, trồng cây con nhằm đưa lân vào vùng rễ sẽ phát triển.
Có thể trộn phân với đất, kết hợp phân chuồng hoai mục. Lân nung chảy, apatit và phosphorit phù hợp với giai đoạn này vì có đủ thời gian phản ứng với đất trước khi cây cần dùng nhiều.
2.2. Khi cây con bén rễ và hồi phục
Khi cây bắt đầu bén rễ và hồi xanh, bộ rễ đang hình thành mạnh. Có thể bổ sung lân dễ tiêu như supe lân hoặc DAP để hỗ trợ rễ phát triển khỏe, ăn sâu và lan rộng.
Nếu đã bón lót đủ và đất không quá nghèo lân, chỉ cần bổ sung nhẹ hoặc kết hợp lân trong lần bón thúc đầu tiên cùng đạm và kali.
2.3. Trước giai đoạn ra hoa, tạo quả
Lân tham gia vào quá trình phân hóa mầm hoa, thụ phấn, thụ tinh và hình thành hạt, quả. Bổ sung trước giai đoạn này giúp cây có đủ dinh dưỡng phục vụ ra hoa, đậu quả và hạn chế rụng hoa, quả non.
Giai đoạn này thường kết hợp lân với kali, sử dụng dạng dễ tan để cây hấp thụ kịp thời.
3. Cách bón phân lân đúng kỹ thuật
Lân dễ bị cố định thành dạng khó tan, đặc biệt bởi Fe, Al ở đất chua hoặc Ca ở đất kiềm. Vì vậy, Cách bón phân lân đúng vị trí và phương pháp có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sử dụng.
3.1. Bón theo hàng hoặc theo hốc
Phương pháp này phù hợp với rau màu, ngô, đậu hoặc cây con trồng theo hốc.
Rạch hàng hoặc đào hốc sâu khoảng 5–10 cm, rải phân xuống rồi phủ một lớp đất mỏng trước khi gieo hạt hoặc đặt cây. Tránh để hạt và rễ tiếp xúc trực tiếp với phân gây xót.
Cách này tập trung lân vào vùng rễ, hạn chế tiếp xúc với diện tích đất lớn nên giảm khả năng bị cố định và tiết kiệm phân. Đây là phương pháp bón lót phổ biến cho cây ngắn ngày.
3.2. Bón theo tán đối với cây lâu năm
Với cây ăn quả và cây công nghiệp lâu năm, nên đào rãnh hoặc hốc theo hình chiếu tán, rải phân rồi lấp đất.
Đây là khu vực tập trung nhiều rễ tơ hút dinh dưỡng. Bón sát gốc thường kém hiệu quả hơn vì khu vực này chủ yếu là rễ già và rễ cái.
Khi cây lớn, tán mở rộng thì vị trí bón cũng cần dịch chuyển theo.
3.3. Trộn với đất hoặc phân hữu cơ
Trộn lân với đất giúp phân tiếp xúc đều với keo đất và vi sinh vật, hỗ trợ chuyển hóa từ từ và hạn chế phân tập trung tại một điểm.
Có thể kết hợp với phân chuồng hoai mục hoặc compost. Axit hữu cơ giúp hòa tan lân khó tiêu, trong khi chất hữu cơ tạo phức với Fe, Al và Ca, hạn chế các ion này giữ chặt lân.
Vi sinh vật phân giải lân cũng hoạt động tốt hơn khi có chất hữu cơ. Nên ủ trộn trước từ vài ngày đến vài tuần tùy loại để tăng hiệu quả chuyển hóa.
Nếu Anh/Chị đang tìm nguồn lân hữu cơ và vi sinh để bổ sung cho cây, có thể tham khảo phân gà ủ vi sinh SFARM. Sản phẩm sử dụng nguồn phân tuyển chọn từ gà đẻ trứng và áp dụng công nghệ xử lý của Đức, giúp chất lượng ổn định, đồng đều. Thành phần Trichoderma hỗ trợ phòng chống nấm bệnh, trong khi hàm lượng hữu cơ cao giúp đất tơi xốp, thông thoáng và màu mỡ hơn. Đồng thời, sản phẩm bổ sung dinh dưỡng thiết yếu, hỗ trợ cây phát triển đồng đều, tăng trưởng tốt, an toàn cho người sử dụng và thân thiện với môi trường.
3.4. Bón lân qua lá khi nào?
Bón lân qua lá chỉ mang tính bổ sung nhanh, không thay thế bón gốc.
Có thể áp dụng khi cây thiếu lân cấp tính, lá tím đỏ, còi cọc hoặc khi rễ hoạt động kém do mưa úng, đất quá lạnh, rễ tổn thương hay điều kiện đất làm giảm khả năng hấp thụ lân.
Trước hoặc trong giai đoạn ra hoa, đậu quả, có thể bổ sung lân qua lá kết hợp kali và bo để hỗ trợ phân hóa mầm hoa, hạn chế rụng hoa, quả non.
Cần sử dụng đúng nồng độ khuyến cáo và phun vào sáng sớm hoặc chiều mát để tránh cháy lá.
4. Liều lượng phân lân tham khảo
Liều lượng cần điều chỉnh theo loại đất, giống cây và loại phân sử dụng. Đất chua có thể cần lượng lân cao hơn do khả năng bị cố định mạnh.
4.1. Rau màu và cây ngắn ngày
Bón lót có thể dùng khoảng 400–500 g supe lân hoặc 50–100 g MAP cho 1 m² đất, kết hợp phân chuồng hoai mục.
Với rau ăn lá, mức lân nung chảy Văn Điển tham khảo khoảng 400–600 kg/ha, tương đương 15–25 kg/sào Bắc Bộ.
Với cà chua, để đạt năng suất 20 tấn/ha cần khoảng 90 kg P2O5, tương đương 500 kg supe lân/ha.
NPK chuyên bón lót Văn Điển 5.10.3.1 có mức tham khảo 20–30 kg/sào. Rau màu và cây lấy củ ngắn ngày thường ưu tiên bón lót lân, kali và hạn chế đạm lót.
4.2. Hoa, cây cảnh và cây trồng chậu
Có thể trộn supe lân hoặc lân nung chảy vào đất, giá thể trước khi trồng với tỷ lệ khoảng 1–2% khối lượng giá thể hoặc vài gam đến vài chục gam lân/kg đất tùy kích thước chậu.
Chậu nhỏ có thể dùng khoảng 5–10 g supe lân/chậu khi thay đất. Chậu lớn hoặc cây cảnh lâu năm có thể dùng 20–50 g/chậu, định kỳ 3–6 tháng/lần.
Trước khi ra hoa, có thể bổ sung phân lân dễ tan hoặc NPK có tỷ lệ P-K cao qua gốc hoặc lá với nồng độ loãng.
4.3. Cây ăn quả và cây lâu năm
Mức bón lót lân và kali tham khảo khoảng 100–200 g NPK/gốc. Cây càng lớn và lâu năm thì lượng phân có thể tăng.
Trước ra hoa 1–2 tháng, có thể bón 0,2–0,5 kg NPK giàu lân-kali như 10-10-20 hoặc 15-5-20/cây/lần, kết hợp 5–10 kg phân hữu cơ/cây, 1–2 lần/năm.
Phân nên rải theo hình chiếu tán, không bón sát gốc. Với cây lâu năm, nên phân tích đất hoặc lá định kỳ để điều chỉnh lượng phân phù hợp.
5. Cách phối hợp phân lân với đạm và kali
Đạm, lân và kali bổ trợ lẫn nhau nhưng có đặc tính khác nhau. Lân chủ yếu bón lót, đạm chia thành nhiều lần bón thúc, còn kali có thể vừa bón lót vừa bón thúc.
Ở giai đoạn bón lót, có thể trộn lân với một phần đạm và kali rồi vùi vào đất. Với lân nung chảy, không nên để hỗn hợp với đạm quá lâu trong điều kiện ẩm vì dễ thất thoát đạm.
Khi cây con bén rễ, có thể kết hợp đạm dễ tan với lân dễ tiêu như DAP hoặc MAP.
Trước khi ra hoa và tạo quả, giảm tỷ lệ đạm, tăng lân và kali để hỗ trợ phân hóa mầm hoa, hạn chế rụng hoa, quả non và tăng chất lượng quả, hạt.
Ure có thể trộn với phân lân nhưng nên trộn xong bón ngay, không để hỗn hợp quá lâu.
6. Những loại phân không nên trộn trực tiếp với phân lân
Không nên trộn trực tiếp vôi với phân lân, đặc biệt supe lân. Vôi có tính kiềm mạnh, có thể tạo canxi phosphat khó tan, làm giảm khả năng hấp thụ lân của cây.
Nếu cần cải tạo đất bằng vôi, nên bón trước thời điểm bón lân ít nhất 1–2 tuần.
Không nên trộn cùng lúc đạm, vôi và lân. Khi có vôi, phản ứng với ure có thể giải phóng NH3 gây thất thoát đạm. Hỗn hợp đạm và lân cũng không nên để lâu trong điều kiện ẩm.
Lân nung chảy chỉ nên trộn với phân chuồng ngay trước khi bón, không nên trộn với phân đem ủ hoặc nước giải vì có thể gây mất đạm.
Khi pha dung dịch phun, ure không nên dùng cùng lúc với phân vi lượng. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, nên sử dụng riêng hoặc cách nhau vài ngày.
7. Sai lầm thường gặp khi bón phân lân
Bón sai vị trí, dùng quá nhiều hoặc chỉ bổ sung khi cây đã thiếu nặng đều làm giảm hiệu quả sử dụng lân. Do đặc tính ít di chuyển, Cách bón phân lân cần chú trọng vị trí, liều lượng và thời điểm.
7.1. Bón sát gốc hoặc tập trung thành cụm
Bón lượng lớn phân thành cụm sát gốc hoặc ngay vị trí gieo hạt không giúp cây hấp thụ tốt hơn.
Với cây lâu năm, rễ tơ ở vùng rìa tán mới là nơi hút dinh dưỡng mạnh. Lân lại ít di chuyển nên khi tập trung một chỗ dễ bị cố định tại chính vị trí đó.
Với cây con và hạt giống, phân quá đậm đặc còn có thể gây cháy rễ, cháy hạt, nhất là supe lân và DAP.
Nên bón theo hàng hoặc hốc, giữ khoảng cách với hạt và gốc. Cây lâu năm nên rải đều theo hình chiếu tán.
7.2. Bón quá nhiều nhưng không kiểm tra pH đất
Đất quá chua khiến lân bị Fe, Al cố định, còn đất quá kiềm khiến lân bị Ca cố định. Cả hai trường hợp đều làm lân khó tan dù đã bón đủ hoặc dư.
Tiếp tục bón thêm có thể gây lãng phí, tích tụ lân và làm mất cân bằng vi lượng. Lân dư còn có thể ức chế hấp thụ kẽm.
Nên kiểm tra pH đất định kỳ. Với đất chua, có thể điều chỉnh về khoảng pH 6–7 bằng vôi trước khi bón lân để xác định lượng phân phù hợp hơn.
7.3. Chỉ bổ sung lân khi cây đã biểu hiện thiếu nặng
Khi cây đã xuất hiện lá tím đỏ, còi cọc hoặc rễ kém phát triển, quá trình sinh trưởng có thể đã bị ảnh hưởng từ trước.
Bổ sung lân lúc này chỉ giúp cây phục hồi phần nào, khó bù lại giai đoạn phát triển đã mất. Lân cũng di chuyển chậm nên bón thúc gấp qua gốc khó tạo hiệu quả tức thời.
Nên chủ động bón lót từ đầu và theo dõi cây, đất hoặc lá định kỳ để phát hiện tình trạng thiếu lân sớm.
8. Cách sử dụng và bảo quản phân lân
Lân tan chậm như lân nung chảy, apatit và phosphorit phù hợp để bón lót, dùng cho đất chua hoặc cây lâu năm. Supe lân, DAP và MAP phù hợp khi cần nguồn lân dễ tiêu hoặc bón thúc bổ sung.
Không nên bón khi đất quá khô hoặc quá úng. Sau khi rải cần vùi phân và phủ một lớp đất mỏng.
Đất chua có thể ưu tiên lân nung chảy, còn đất trung tính hoặc kiềm có thể ưu tiên supe lân hoặc DAP.
Khi bón nên đeo găng tay và khẩu trang, đặc biệt với phân dạng bột có thể gây kích ứng khi tiếp xúc hoặc hít phải.
Phân cần bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng và độ ẩm. Không đặt bao trực tiếp trên nền hoặc sát tường ẩm mà nên kê cao bằng pallet hoặc giá gỗ.
Đóng kín bao sau mỗi lần sử dụng. Không bảo quản chung với vôi hoặc phân đạm dạng rời trong khu vực kín khi bao bì bị rách, hở.
Nên ghi rõ nhãn, hạn sử dụng nếu có, ưu tiên dùng hết phân đã mở trước và để xa trẻ em, vật nuôi, nguồn nước sinh hoạt.
9. Câu hỏi thường gặp
Bón lân xong bao lâu thì cây hấp thu được?
Lân dễ tan như supe lân và DAP cần vài ngày đến 1–2 tuần tùy độ ẩm đất. Lân tan chậm như lân nung chảy và apatit cần vài tuần đến vài tháng để chuyển hóa.
Đất đã bón nhiều lân từ trước, có cần bón tiếp không?
Không nên bón thêm ngay mà cần kiểm tra lượng lân dễ tiêu trong đất. Lân ít bị rửa trôi và có thể tích lũy lâu dài, vì vậy bón thêm khi đất đã dư vừa lãng phí vừa có thể gây mất cân bằng vi lượng.
Có thể bón lân cùng lúc với tưới nước không?
Lân dễ tan có thể hòa loãng để tưới ở nồng độ thấp. Lân nung chảy không phù hợp để hòa nước tưới hoặc phun lên lá.
Cây trồng thủy canh có cần bón lân riêng không?
Có. Lân được cung cấp dưới dạng muối phosphat hòa tan. Cần kiểm soát pH dung dịch khoảng 5,5–6,5 vì lân có thể kết tủa với canxi hoặc sắt nếu pH không phù hợp.
Phân lân có làm chua đất không?
Tùy loại. Supe lân có tính axit nhẹ nên có thể làm đất vốn chua trở nên chua hơn khi sử dụng lâu dài. Lân nung chảy có tính kiềm nên có thể hỗ trợ cải tạo đất chua.
Có thể thay thế hoàn toàn phân lân hóa học bằng phân hữu cơ không?
Về lý thuyết có thể, nhưng lân hữu cơ cần vi sinh vật phân giải thành dạng vô cơ trước khi cây hấp thụ. Quá trình này diễn ra chậm và phụ thuộc nhiệt độ, độ ẩm, hệ vi sinh vật.
Khi cây cần lân nhanh ở giai đoạn ra hoa, đậu quả, có thể kết hợp phân hữu cơ với một phần lân vô cơ dễ tan để cung cấp dinh dưỡng kịp thời.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích về phân lân, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
