Tỷ lệ trộn phân trùn quế với đất cần được điều chỉnh phù hợp với từng mục đích trồng để cây hấp thu dinh dưỡng hiệu quả. Bên cạnh tỷ lệ phối trộn, cách bón, thời tiết, độ ẩm và tình trạng đất cũng là những yếu tố cần lưu ý khi sử dụng. Cùng SFARM tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Xem thêm: Có nên trộn phân trùn quế với đất? Tỷ lệ cho chậu và luống
1. Nguyên tắc dùng phân trùn quế đã xử lý – có thể bón trực tiếp, không cần ủ lại
Phân trùn quế đã xử lý là loại đã qua sàng lọc, khử trùng và ổn định vi sinh. Khác với phân trùn tươi hoặc phân chuồng chưa hoai, loại phân này có thể trộn trực tiếp với đất mà không cần ủ lại.
Quá trình phân hủy đã hoàn tất nên phân không còn sinh nhiệt, hạn chế tình trạng nóng phân gây ảnh hưởng đến rễ. Độ pH ổn định khoảng 6,5–7,5 cũng phù hợp với hầu hết cây trồng, kể cả cây con.
Phân có dạng mùn tơi xốp, tan chậm trong nước. Các chất dinh dưỡng như đạm, lân, kali và nguyên tố vi lượng được giải phóng từ từ để cây hấp thu dần, hạn chế sốc phân.
Tùy mục đích, tỷ lệ trộn phân trùn quế với đất có thể điều chỉnh. Ươm hạt, giâm cành dùng khoảng 20–30% phân và 70–80% đất hoặc giá thể.
Trồng cây trong chậu, thùng xốp có thể dùng 20–30% phân kết hợp đất, xơ dừa hoặc trấu hun. Với đất bạc màu, chai cứng, tỷ lệ có thể tăng lên 30–50%.
Cây lâu năm có thể bón lót 1–3 kg/gốc và trộn đều với đất trong hố. Khi bón thúc, dùng khoảng 100–300 g quanh gốc, xới nhẹ rồi tưới nước.
Khi phối trộn cần trộn đều, tránh phân tập trung thành từng cụm. Với đất thịt nặng, có thể kết hợp xơ dừa, trấu hun hoặc perlite để tăng độ thoáng.
Không nên để phân chiếm quá 50% giá thể vì lượng hữu cơ cao có thể giữ ẩm quá mức. Sau khi trộn, nên tưới ẩm nhẹ để hệ vi sinh có lợi bắt đầu hoạt động.
Xem thêm: Phân trùn quế có mùi không? Cách nhận biết phân đã xử lý tốt
2. Hướng dẫn bón lót, bón thúc hoặc ngâm tưới theo đúng nhu cầu
Bên cạnh tỷ lệ trộn phân trùn quế với đất, cần lựa chọn cách bón phù hợp với nhu cầu của cây. Phân có thể dùng để bón lót, bón thúc hoặc ngâm lấy dịch tưới.
Nếu Anh/Chị có nhu cầu sử dụng phân trùn quế để bón lót hay bón thúc, Anh/Chị có thể tham khảo phân trùn quế PB01. Sản phẩm được làm 100% từ phân trùn quế, đã giảm ẩm và sàng lọc nên dễ bảo quản, cất trữ. Phân cung cấp đa dạng dinh dưỡng hữu cơ cùng lượng lớn vi sinh vật tự nhiên. Các dưỡng chất ở dạng dễ hấp thu, cây có thể sử dụng ngay mà không cần qua quá trình chuyển hóa.
Đặc biệt, sản phẩm không cần ủ trước khi bón và không gây nóng sốt cho cây. Ngoài ra, Anh/Chị có thể tham khảo thêm 2 dòng phân trùn quế PB00 và PB02. PB00 là 100% phân trùn quế nguyên chất, chưa sàng lọc và giảm ẩm, giàu dinh dưỡng, phù hợp cho trang trại, vườn lớn và cải tạo đất. PB02 đã được giảm ẩm, thuận tiện dùng để bón lót và bón thúc.
2.1. Bón lót
Bón lót là bổ sung phân trước hoặc ngay khi trồng nhằm tạo nền dinh dưỡng ban đầu cho rễ cây phát triển.
Có thể trộn phân với đất hoặc giá thể theo tỷ lệ 20–50% tùy mục đích rồi cho vào chậu hoặc hố trồng.
Với cây lâu năm, dùng khoảng 1–3 kg phân trộn với lớp đất mặt trong hố. Có thể để khoảng 3–5 ngày giúp độ ẩm ổn định và vi sinh phân bố đều trước khi đặt cây.
Thời gian chờ này không bắt buộc như phân chuồng. Với chậu hoặc khay ươm, có thể trộn trực tiếp phân vào giá thể rồi gieo trồng ngay.
Nếu trồng ngoài trời, nên phủ một lớp đất mỏng phía trên để hạn chế phân bị rửa trôi hoặc mất ẩm khi trời nắng.
2.2. Bón thúc
Bón thúc giúp bổ sung dinh dưỡng định kỳ trong quá trình cây sinh trưởng, hỗ trợ phát triển lá, ra hoa và đậu quả.
Rắc một lớp phân mỏng quanh gốc, cách thân khoảng 5–10 cm. Lượng tham khảo là 100–300 g/gốc tùy kích thước cây.
Sau khi bón, xới nhẹ lớp đất mặt rồi tưới nước. Rau ăn lá và cây cảnh nhỏ có thể bón 15–20 ngày/lần; cây ăn trái, cây lâu năm khoảng 1–2 tháng/lần.
Có thể tập trung bón vào các giai đoạn cây cần nhiều dinh dưỡng như sau khi ra lá non, trước khi ra hoa và sau khi đậu quả.
Không nên bón sát gốc hoặc tập trung quá nhiều phân tại một điểm vì độ ẩm tích tụ có thể tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển.
2.3. Ngâm tưới
Ngâm tưới là cách chiết dinh dưỡng hòa tan từ phân ra nước để tưới gốc hoặc phun lá. Cách này giúp cây hấp thu nhanh hơn, phù hợp khi cây còi cọc, vàng lá hoặc sau sốc nhiệt, sốc phân.
Cho phân vào túi vải hoặc rây lọc rồi ngâm trong nước sạch khoảng 12–24 giờ. Sau đó lọc lấy nước để tưới gốc hoặc pha loãng thêm khi dùng phun lá.
Có thể sục khí trong quá trình ngâm để tăng hoạt tính của vi sinh có lợi. Phần bã sau khi lọc vẫn có thể tận dụng để trộn vào đất.
Cây con và rau có thể tưới gốc 7–10 ngày/lần, cây trưởng thành khoảng 2–3 tuần/lần. Nếu phun lá, cần sử dụng nồng độ pha loãng hơn.
Nên sử dụng vào sáng sớm hoặc chiều mát. Dịch sau khi lọc nên dùng trong 1–2 ngày, tránh để lâu vì có thể lên men và thay đổi mùi.
3. Bảng tỷ lệ/liều lượng cho chậu, luống và cây ăn trái
Liều lượng cần điều chỉnh theo hình thức trồng, kích thước chậu và giai đoạn phát triển của cây. Có thể tham khảo các mức sau:
| Đối tượng | Bón lót/bón gốc | Bón thúc/tần suất |
| Chậu nhỏ 15–20 cm | 100–200 g | 30–50 g/lần, 2–3 tuần/lần |
| Chậu trung 20–30 cm | 300–500 g | 50–100 g/lần, 2–3 tuần/lần |
| Chậu lớn trên 30 cm | 0,5–1 kg | 100–200 g/lần, 3–4 tuần/lần |
| Thùng xốp 20–30 lít đất | 2–4 kg | 100–150 g/lần, 15–20 ngày/lần |
| Luống rau – bón lót | 1–1,5 kg/m² | Trộn lớp đất mặt 10–15 cm |
| Luống rau – thúc lần 1 | – | 100–150 g/m² |
| Luống rau – thúc lần 2 | – | 150–200 g/m² |
| Luống rau – thúc lần 3 | – | 100–150 g/m² |
| Cây con mới trồng | 1–3 kg/hố | 1 lần khi trồng |
| Cây 1–2 năm | 2–3 kg/gốc/lần | 2–3 lần/năm |
| Cây 3–5 năm | 3–5 kg/gốc/lần | 2–3 lần/năm |
| Cây trưởng thành | 5–10 kg/gốc/lần | 2–3 lần/năm |
Với luống rau, phân bón lót được trộn vào lớp đất mặt sâu khoảng 10–15 cm, san phẳng và có thể để 3–5 ngày trước khi gieo trồng.
Bón thúc lần đầu khi cây bén rễ, ra lá thật; lần hai ở giai đoạn phát triển thân lá hoặc ra hoa; lần ba khi nuôi quả hoặc sau đợt thu hoạch đầu với rau thu nhiều lứa.
Cây ăn trái nên bón theo hình chiếu tán cây, không bón sát gốc. Sau khi rải phân cần lấp đất và tưới ẩm.
Các mức trên là liều lượng tham khảo. Cây cần nhiều dinh dưỡng có thể chọn mức cao hơn, trong khi cây ưa đất nghèo hoặc cây mọng nước nên giảm xuống hoặc chỉ dùng khoảng 5–10%.
4. Điều chỉnh cách bón theo thời tiết, độ ẩm và tình trạng đất
Ngoài tỷ lệ trộn phân trùn quế với đất, cần điều chỉnh lượng và cách bón theo điều kiện thực tế để hạn chế thất thoát dinh dưỡng và tình trạng đất quá khô hoặc quá ẩm.
4.1. Theo thời tiết
Mùa mưa hoặc thời tiết ẩm kéo dài nên giảm lượng phân mỗi lần và chia thành nhiều lần bón. Tránh bón trước hoặc trong lúc mưa lớn, ưu tiên khi trời tạnh và mặt đất đã se lại.
Với chậu hoặc luống thoát nước kém, cần kiểm tra độ ẩm trước khi bón. Nên bón trên bề mặt rồi xới nhẹ thay vì vùi quá sâu.
Mùa khô nên bón vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh lúc nắng gắt. Có thể tưới ẩm đất trước khi bón và tưới nhẹ sau đó để phân hòa vào đất.
Trong thời tiết nắng nóng, có thể ưu tiên ngâm tưới để cây hấp thu nhanh hơn. Khi giao mùa, nên giảm lượng phân và quan sát cây khoảng 5–7 ngày trước lần bón tiếp theo.
4.2. Độ ẩm
Khi đất quá khô, không nên bón phân khô trực tiếp. Có thể tưới ẩm trước một ngày hoặc chuyển sang ngâm tưới để phân không bị khô cứng trên bề mặt và chậm phân giải.
Đất có độ ẩm vừa phải là thời điểm phù hợp để bón vì vi sinh hoạt động tốt, dinh dưỡng phân giải và cây hấp thu đồng đều.
Nếu đất quá ẩm hoặc úng, nên tạm ngừng bón cho đến khi đất ráo. Đồng thời, cần kiểm tra khả năng thoát nước của chậu hoặc luống trước khi tiếp tục sử dụng phân.
Xem thêm: Phân trùn quế bị mốc trắng có dùng được không?
4.3. Tình trạng đất
Đất bạc màu, nghèo dinh dưỡng hoặc đất cát có thể phối trộn 30–50% phân và bón thúc thường xuyên hơn. Có thể kết hợp xơ dừa hoặc mụn dừa để tăng khả năng giữ ẩm.
Với đất thịt nặng, đất sét hoặc chai cứng, nên kết hợp phân với trấu hun, xơ dừa hoặc perlite. Khi bón, ưu tiên bón nông và xới nhẹ thay vì vùi sâu.
Đất chua có thể được hỗ trợ phần nào nhờ pH gần trung tính của phân. Nếu đất chua nặng, có thể xử lý vôi trước và cách thời điểm bón phân khoảng 1–2 tuần.
Đối với đất mặn hoặc nhiễm phèn, phân trùn quế hỗ trợ cải thiện cấu trúc và giữ ẩm nhưng không thay thế biện pháp rửa mặn hoặc xử lý phèn.
Với đất mới cải tạo hoặc đất sau xây dựng, tỷ lệ trộn phân trùn quế với đất có thể tăng đến 50% trong 1–2 vụ đầu, sau đó giảm về mức duy trì khoảng 20–30%.
5. Lưu ý giúp hạn chế rửa trôi, bí đất và lãng phí
Sử dụng phân đúng cách giúp hạn chế dinh dưỡng bị rửa trôi, giảm nguy cơ bí đất và tránh bón dư không cần thiết.
Sau khi bón, có thể phủ gốc bằng lá khô, rơm, vỏ trấu hoặc mụn dừa dày khoảng 2–5 cm. Lớp phủ giúp giữ nước và hạn chế phân bị nước cuốn khỏi vùng rễ.
Nên bón nông, vùi nhẹ phân vào lớp đất mặt trước khi tưới. Tránh tưới xối mạnh ngay sau khi bón, đặc biệt với chậu hoặc luống có độ dốc.
Với chậu có lỗ thoát nước, không nên bón sát mép hoặc gần lỗ thoát vì phân dễ bị nước cuốn ra ngoài.
Không nên để phân chiếm quá 50% giá thể. Lượng phân quá cao có thể khiến giá thể kết dính và giảm độ thông khí, nhất là trong chậu kín hoặc đất sét.
Có thể kết hợp xơ dừa, trấu hun, perlite hoặc pumice để tăng độ tơi xốp. Đồng thời, nên xới nhẹ lớp đất mặt định kỳ và đảm bảo chậu, luống thoát nước tốt.
Để tránh lãng phí, nên bón đúng lượng và đúng thời điểm thay vì bón dồn liều cao. Phần phân dư không được cây hấp thu có thể bị rửa trôi hoặc thất thoát theo thời gian.
Phân chưa sử dụng cần bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, đậy kín bao bì và tránh ánh nắng trực tiếp. Bã sau khi ngâm tưới có thể tiếp tục dùng để cải tạo đất.
Cuối cùng, cần theo dõi phản ứng của cây để điều chỉnh lượng phân. Nếu cây phát triển tốt, lá xanh đều thì duy trì; nếu có dấu hiệu dư đạm, nên giảm lượng hoặc giãn thời gian ở lần bón tiếp theo.
Bón đều đặn với lượng vừa phải giúp cây hấp thu dinh dưỡng từ từ, đồng thời hạn chế lãng phí hơn so với tập trung lượng phân lớn trong một lần.
Xem thêm: Phân trùn quế có ruồi không? Nguyên nhân và cách xử lý sau khi bón
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích phân trùn quế, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
