Phân trùn quế hết hạn có dùng được không là băn khoăn thường gặp khi phân đã được cất giữ trong thời gian dài. Thay vì chỉ dựa vào thời gian bảo quản, cần kiểm tra mùi, độ ẩm và trạng thái thực tế để xác định phân còn phù hợp để sử dụng hay không. Cùng SFARM tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
1. Phân trùn quế còn dùng tốt khi nào?
Khi để phân trùn quế trong thời gian dài, nhiều người thường băn khoăn phân trùn quế hết hạn có dùng được không. Vấn đề cần quan tâm không chỉ là thời gian lưu trữ mà còn nằm ở độ ẩm, hệ vi sinh và cấu trúc của phân.
Phân trùn quế là mùn hữu cơ đã được trùn quế tiêu hóa và thải ra. Vì vậy, phân không phải chất hữu cơ tươi dễ phân hủy như phân chuồng chưa ủ hoai và có tính ổn định tương đối cao.
Phân trùn quế đạt trạng thái tốt không sinh mầm bệnh, không có mùi hôi thối nồng nặc như phân tươi. Phân có độ pH trung tính, không sinh nhiệt và không “nóng” gây ảnh hưởng đến rễ cây dù đã để lâu.
Hệ vi sinh vật có lợi trong phân có thể tồn tại ở trạng thái “ngủ”, gồm dạng bào tử hoặc tiềm sinh. Khả năng này duy trì khá lâu nếu phân không được bảo quản trong môi trường quá khô hoặc quá ẩm.
Do đó, để xác định phân trùn quế hết hạn có dùng được không, cần quan sát tình trạng thực tế. Nếu phân còn độ ẩm vừa phải, không xuất hiện nấm mốc và không có mùi bất thường thì vẫn có thể tiếp tục sử dụng.
Ngay cả khi đã mua từ vài tháng đến cả năm, phân vẫn có thể bón cây bình thường nếu duy trì được các đặc điểm trên. Đây là điểm khác biệt so với phân bón hóa học hoặc chế phẩm vi sinh dạng lỏng có hạn dùng rõ ràng.
Nếu Anh/Chị đang tìm phân trùn quế để bổ sung dinh dưỡng cho cây, Anh/Chị có thể tham khảo dòng phân trùn quế SFARM. Trong đó, PB00 là 100% phân trùn quế nguyên chất, chưa sàng lọc và giảm ẩm, giàu dinh dưỡng, phù hợp với trang trại, vườn lớn và cải tạo đất; PB02 đã được giảm ẩm, thuận tiện để bón lót và bón thúc; còn PB01 được giảm ẩm và sàng lọc tạp chất, giúp dễ vận chuyển, bảo quản, phù hợp với nhu cầu trồng cây tại đô thị, ban công hoặc sân thượng.
Xem thêm: Phân trùn quế bị mốc trắng có dùng được không?
2. 3 tiêu chí kiểm tra độ ẩm, mùi và trạng thái phân
Trước khi sử dụng lại phân đã cất giữ lâu ngày, không nên chỉ dựa vào thời gian mua hoặc mở bao. Có thể kiểm tra trực tiếp thông qua ba yếu tố gồm mùi, độ ẩm và trạng thái của phân.
Ba tiêu chí này giúp nhận biết phân đang ở trạng thái tốt, quá khô, quá ẩm hoặc cần xử lý lại trước khi tiếp tục sử dụng cho cây.
2.1. Mùi
Mùi là dấu hiệu dễ nhận biết khi kiểm tra phân trùn quế để lâu. Phân đạt chất lượng thường có mùi đất ẩm tự nhiên, hơi tanh nhẹ của mùn mục và không tạo cảm giác hôi thối khó chịu.
Nếu phân có mùi đất, mùi mùn nhẹ hoặc gần như không có mùi rõ rệt thì trạng thái vẫn tốt và có thể tiếp tục sử dụng bình thường.
Ngược lại, nếu xuất hiện mùi chua gắt, mùi amoniac khai nồng hoặc mùi ẩm mốc, trạng thái của phân có thể đã thay đổi trong quá trình cất giữ.
Nguyên nhân có thể do phân bị ẩm quá mức hoặc được bịt kín khiến không khí không lưu thông. Khi đó, phân có thể lên men yếm khí và cần được xử lý lại trước khi sử dụng.
Vì vậy, khi băn khoăn phân trùn quế hết hạn có dùng được không, có thể bắt đầu bằng việc kiểm tra mùi. Mùi đất và mùn nhẹ là bình thường, trong khi mùi chua, khai nồng hoặc mốc cần được chú ý.
Xem thêm: Phân trùn quế có mùi không? Cách nhận biết phân đã xử lý tốt
2.2. Độ ẩm
Độ ẩm lý tưởng của phân trùn quế thường dao động khoảng 30–40%. Khi cầm, phân có cảm giác mát, hơi ẩm nhưng không bị dính bết vào tay.
Có thể lấy một nắm phân và bóp nhẹ để kiểm tra. Nếu phân kết dính tạm thời thành khối rồi tơi rã khi buông tay thì độ ẩm đang ở trạng thái phù hợp.
Nếu phân khô cứng, rời rạc như bụi và không kết dính khi bóp, phân đã mất độ ẩm sau thời gian dài cất giữ. Trạng thái này không đồng nghĩa với việc phân đã hư hỏng mà chỉ cần cấp ẩm lại.
Ngược lại, nếu phân ướt sũng, vón cục và có nước thì độ ẩm đang quá cao. Tình trạng này dễ làm xuất hiện mùi yếm khí, vì vậy cần để phân ở nơi thoáng cho ráo bớt.
Kiểm tra độ ẩm là bước quan trọng để đánh giá phân trùn quế hết hạn có dùng được không, đặc biệt với những bao phân đã mở và cất giữ trong thời gian dài.
2.3. Trạng thái phân
Ngoài mùi và độ ẩm, cần quan sát kết cấu tổng thể của phân để nhận biết phân còn tơi xốp hay đã vón cục, đóng bánh hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Phân có chất lượng tốt thường tơi xốp, dạng hạt mịn rời và màu nâu đen đồng đều. Đây là trạng thái cho thấy phân vẫn duy trì kết cấu phù hợp và hệ vi sinh còn hoạt động.
Nếu phân vón thành từng tảng cứng hoặc đóng bánh, nguyên nhân có thể do để lâu trong bao kín và mất độ ẩm không đều. Đây không phải dấu hiệu phân đã hư mà chỉ cần làm tơi lại trước khi dùng.
Trường hợp xuất hiện đốm trắng, xanh lấm tấm giống nấm mốc hoặc có mối, kiến, ruồi giấm tụ tập bất thường, nên xử lý phân trước khi bón.
Có thể phơi hoặc trộn thêm giá thể khô để xử lý. Sau đó, nên ưu tiên sử dụng cho đất trống thay vì bón trực tiếp vào gốc những cây đang yếu.
Như vậy, việc đánh giá phân trùn quế hết hạn có dùng được không cần kết hợp cả ba tiêu chí, thay vì chỉ nhìn vào một đặc điểm riêng lẻ.
3. Cách điều chỉnh khi phân khô hoặc để lâu
Phân trùn quế bị khô hoặc vón cục sau thời gian dài cất giữ không đồng nghĩa với việc phải bỏ đi. Nếu kiểm tra thấy phân cần điều chỉnh, có thể thực hiện một số bước để đưa phân về trạng thái phù hợp hơn.
Trước tiên, cần làm tơi và sàng lọc phân. Có thể bóp nhẹ hoặc dùng tay đảo để phá vỡ những cục bị vón, đồng thời loại bỏ phần quá cứng hoặc dị vật lẫn vào.
Tiếp theo, phun sương nước sạch vào phân và trộn đều để cấp ẩm từ từ. Không sử dụng nước có nồng độ clo cao trong quá trình này.
Sau khi cấp ẩm, để phân “nghỉ” khoảng 1–2 ngày ở nơi thoáng mát cho nước ngấm đều. Quá trình này giúp hệ vi sinh vật còn ở trạng thái tiềm sinh trong phân có điều kiện “tỉnh” lại.
Có thể cho phân vào thùng hoặc bao có lỗ thoáng, không đậy kín hoàn toàn và để ở nơi râm mát vài ngày trước khi sử dụng. Cách này giúp cân bằng độ ẩm và hạn chế mùi yếm khí nếu có.
Ngoài ra, có thể trộn phân cũ với một phần phân trùn quế mới, đất sạch, xơ dừa hoặc trấu hun theo tỷ lệ vừa phải. Việc này giúp tăng độ tơi xốp và bổ sung thêm vi sinh vật có lợi trước khi bón.
Sau khi điều chỉnh, cần kiểm tra lại mùi, độ ẩm và trạng thái của phân theo ba tiêu chí trên. Bước này đặc biệt cần thiết khi sử dụng phân cho cây con hoặc cây đang ra hoa.
Vì vậy, với phân đã để lâu, không nên vội kết luận dựa vào thời gian bảo quản mà cần đánh giá trạng thái và điều chỉnh phù hợp trước khi sử dụng.
4. Bảo quản sau mở bao để duy trì hệ vi sinh và chất lượng
Bảo quản đúng cách sau khi mở bao giúp hạn chế phân bị khô cứng, vón cục hoặc ẩm mốc. Đây cũng là yếu tố quan trọng để duy trì độ ẩm và môi trường phù hợp cho hệ vi sinh vật có lợi.
Sau khi lấy một phần phân, cần buộc lại miệng bao hoặc chuyển lượng còn lại sang thùng, chậu có nắp. Tuy nhiên, không nên đậy kín tuyệt đối mà cần tạo điều kiện để phân có thể “thở”.
Cách bảo quản này vừa hạn chế phân mất ẩm quá nhanh vừa duy trì sự thông thoáng. Nếu bao đóng kín hoàn toàn trong thời gian dài, hơi ẩm có thể tích tụ và ảnh hưởng đến trạng thái của phân.
Nơi bảo quản cần khô ráo, thoáng mát và tránh ánh nắng trực tiếp. Nắng gắt có thể khiến phân mất độ ẩm nhanh và ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi.
Đồng thời, tránh đặt phân ở khu vực quá ẩm thấp, sát nền đất ẩm hoặc nơi dễ đọng nước mưa. Độ ẩm dư thừa kéo dài có thể khiến phân lên men yếm khí và xuất hiện mùi khó chịu.
Nếu chưa sử dụng hết trong thời gian dài, nên thỉnh thoảng mở bao kiểm tra và đảo nhẹ để tăng khả năng thông khí, hạn chế tình trạng vón cục hoặc ẩm mốc cục bộ.
Có thể kiểm tra độ ẩm định kỳ bằng cách bóp nhẹ một nắm phân. Nếu thấy quá khô, phun ẩm nhẹ và đảo đều để duy trì môi trường thích hợp cho vi sinh vật.
Bảo quản phù hợp sau khi mở bao giúp hạn chế việc phải xử lý lại phân và duy trì trạng thái tốt hơn trong thời gian cất giữ.
Xem thêm: Cách bảo quản phân trùn quế không mất ẩm, hạn chế mốc
5. Những lỗi cần tránh khi cất giữ
Một số thói quen trong quá trình cất giữ có thể khiến phân trùn quế giảm chất lượng, nhanh khô, quá ẩm, phát sinh mùi hoặc ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật.
Trước hết, không nên đậy kín bao tuyệt đối mà không có lỗ thoát khí. Khi không khí không lưu thông, hơi ẩm có thể tích tụ bên trong, dễ gây lên men yếm khí và sinh mùi hôi.
Cần tránh đặt bao phân tại nơi có ánh nắng trực tiếp hoặc gần nguồn nhiệt. Điều kiện này làm phân mất nước nhanh, khô cứng và có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi.
Không nên tưới quá nhiều nước vào phân trong thời gian cất giữ. Nếu lượng nước quá nhiều, phân có thể bị ướt sũng, tạo điều kiện cho vi sinh vật có hại và nấm mốc phát triển.
Cũng cần tránh để bao phân tiếp xúc trực tiếp với nền xi măng ẩm thấp hoặc sàn nhà ẩm lâu ngày. Điều này có thể khiến đáy bao bị ẩm mốc cục bộ dù phần phía trên vẫn khô ráo.
Không nên trộn phân trùn quế còn ẩm với phân bón hóa học hoặc vôi bột rồi bảo quản chung trong bao kín. Việc này có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi và làm thay đổi tính chất tự nhiên của phân.
Cuối cùng, không nên bỏ qua việc kiểm tra định kỳ. Nếu cất phân quá lâu mà không kiểm tra, đến khi sử dụng mới có thể phát hiện tình trạng vón cục hoặc ẩm mốc cục bộ, khiến việc xử lý mất nhiều công hơn.
Nhìn chung, câu hỏi phân trùn quế hết hạn có dùng được không không nên chỉ đánh giá dựa trên thời gian cất giữ. Trong đa số trường hợp, phân để lâu vẫn có thể sử dụng vì đây là loại phân hữu cơ đã qua xử lý sinh học ổn định.
Điều quan trọng là kiểm tra mùi, độ ẩm và trạng thái của phân trước khi dùng. Nếu phân bị khô hoặc vón cục, có thể điều chỉnh độ ẩm, làm tơi và tạo điều kiện thông thoáng trước khi bón.
Bên cạnh đó, bảo quản đúng cách sau khi mở bao và tránh các lỗi khi cất giữ sẽ giúp duy trì hệ vi sinh cũng như chất lượng của phân trong thời gian dài.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích phân trùn quế, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
