Phân trùn quế để được bao lâu là vấn đề nhiều người quan tâm khi mua và sử dụng phân trong thời gian dài. Thực tế, thời gian sử dụng phụ thuộc nhiều vào điều kiện bảo quản cũng như độ ẩm, mùi và trạng thái của phân. Cùng SFARM tìm hiểu cách kiểm tra và bảo quản để duy trì chất lượng phân hiệu quả.
1. Phân trùn quế còn dùng tốt khi nào?
Phân trùn quế đã qua xử lý đúng cách là loại phân bón tương đối ổn định. Nếu bảo quản phù hợp, phân có thể giữ chất lượng tốt trong khoảng 6 tháng đến 1–2 năm, thậm chí lâu hơn.
Vì vậy, khi tìm hiểu phân trùn quế để được bao lâu, không nên chỉ dựa vào một mốc thời gian cố định. Điều quan trọng hơn là tình trạng thực tế và điều kiện bảo quản phân.
Phân đã xử lý đúng chuẩn, không còn mùi hôi và không xuất hiện trứng kén hoặc ấu trùng lạ sẽ ổn định hơn khi để lâu. Đây là điểm khác biệt so với phân hữu cơ chưa hoai, vốn có thể sinh nhiệt, sinh khí và ảnh hưởng đến rễ cây.
Về nguyên tắc, phân trùn quế khô, đóng bao kín và đặt ở nơi khô ráo vẫn có thể sử dụng tốt sau 1–2 năm mà không xuất hiện mùi hoặc tình trạng hư hỏng bất thường.
Tuy nhiên, thời gian bảo quản càng dài thì hoạt lực của hệ vi sinh vật có lợi càng giảm dần, đặc biệt sau khi mở bao.
Các vi sinh vật có lợi như vi khuẩn cố định đạm, phân giải lân và cellulose là thành phần quan trọng của phân trùn quế. Khi chúng giảm hoạt lực, hiệu quả cải tạo đất và vi sinh cũng giảm theo.
Do đó, phân mới thường duy trì nhiều lợi khuẩn hơn. Phân để lâu chưa chắc đã hỏng và vẫn có thể sử dụng nếu trạng thái còn tốt, nhưng hiệu quả có thể giảm so với phân mới sản xuất.
Nếu Anh/Chị đang tìm phân trùn quế để bổ sung dinh dưỡng cho cây, Anh/Chị có thể tham khảo dòng phân trùn quế SFARM. Trong đó, PB00 là 100% phân trùn quế nguyên chất, chưa sàng lọc và giảm ẩm, giàu dinh dưỡng, phù hợp với trang trại, vườn lớn và cải tạo đất; PB02 đã được giảm ẩm, thuận tiện để bón lót và bón thúc; còn PB01 được giảm ẩm và sàng lọc tạp chất, giúp dễ vận chuyển, bảo quản, phù hợp với nhu cầu trồng cây tại đô thị, ban công hoặc sân thượng.
Xem thêm: Phân trùn quế bị mốc trắng có dùng được không?
2. 3 tiêu chí kiểm tra độ ẩm, mùi và trạng thái phân
Thay vì chỉ dựa vào thời gian bảo quản, có thể kiểm tra chất lượng phân thông qua ba yếu tố gồm mùi, độ ẩm và trạng thái. Nên đánh giá đồng thời cả ba tiêu chí để có kết luận phù hợp.
2.1. Mùi
Mùi là dấu hiệu nhanh và đáng tin cậy để kiểm tra tình trạng phân trùn quế, bởi yếu tố này phản ánh trực tiếp hoạt động của hệ vi sinh vật bên trong.
Phân đạt trạng thái tốt thường có mùi đất ẩm tự nhiên, hơi ngai ngái nhẹ như mùi đất sau mưa hoặc mùn rừng. Mùi không quá mạnh và không gây cảm giác gắt.
Đây là dấu hiệu cho thấy phân đã hoai hoàn toàn và hệ vi sinh vật có lợi vẫn duy trì hoạt động tương đối ổn định.
Nếu phân có mùi hôi thối hoặc tanh nồng, đây có thể là dấu hiệu phân chưa hoai kỹ hoặc bị nhiễm vi khuẩn gây thối trong quá trình bảo quản.
Mùi khai gắt như amoniac thường liên quan đến tình trạng dư đạm phân giải không kiểm soát, đặc biệt khi độ ẩm quá cao và môi trường bị bí khí.
Nếu xuất hiện mùi chua hoặc mùi men rượu, phân có thể đã lên men yếm khí do thiếu oxy. Tình trạng này thường xảy ra khi phân còn ẩm nhưng bao bì được đóng quá kín.
Mùi mốc meo hoặc ẩm mốc nồng cũng cần lưu ý vì có thể là dấu hiệu nấm mốc đã phát triển mạnh trong phân.
Khi kiểm tra, nên ngửi ngay lúc vừa mở miệng bao vì đây là thời điểm mùi thể hiện rõ nhất. Để ngoài không khí lâu có thể khiến mùi bất thường bay bớt và làm việc đánh giá thiếu chính xác.
Xem thêm: Phân trùn quế có mùi không? Cách nhận biết phân đã xử lý tốt
2.2. Độ ẩm
Độ ẩm ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tồn tại và hoạt động của hệ vi sinh vật có lợi trong phân.
Có thể kiểm tra bằng cách lấy một nắm phân trong lòng bàn tay, nắm chặt rồi thả ra. Trạng thái của phân sau khi nắm sẽ giúp nhận biết tương đối mức độ ẩm.
Nếu phân giữ được hình khối, tay chỉ hơi ẩm và không có nước chảy ra thì độ ẩm đang phù hợp. Với phân trùn quế đóng bao thương phẩm, mức này thường khoảng 30–40%.
Nếu phân vỡ vụn ngay, rời rạc như cát khô và có bụi thì phân đang quá khô. Khi đó, vi sinh vật có lợi có thể đã ngừng hoạt động hoặc chết bớt.
Ngược lại, nếu nước rỉ qua kẽ tay và phân dính bết thành khối nhão thì độ ẩm quá cao. Điều kiện này dễ tạo môi trường yếm khí, nấm mốc và tình trạng thối rữa.
Hệ vi sinh vật như vi khuẩn cố định đạm, phân giải lân và cellulose cần mức ẩm nhất định để duy trì hoạt động.
Khi quá khô, vi sinh vật có thể chuyển sang trạng thái “ngủ” hoặc chết bớt. Khi quá ẩm, môi trường yếm khí lại tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại và nấm mốc phát triển.
2.3. Trạng thái phân
Trạng thái phân có thể kiểm tra trực tiếp bằng mắt và tay, qua đó phản ánh cấu trúc vật lý của phân sau thời gian bảo quản.
Phân đạt trạng thái tốt thường tơi xốp, mịn như bã cà phê hoặc đất mùn nhuyễn. Màu từ nâu sẫm đến đen tương đối đồng đều, các hạt rời nhau tự nhiên khi bóp nhẹ.
Nếu phân xuất hiện cục lớn và phải bóp mạnh mới tơi, nguyên nhân có thể do để lâu, độ ẩm không đều hoặc bị nén chặt trong quá trình bảo quản.
Nếu phân chỉ vón cục nhưng khi bóp ra vẫn bình thường, không có mùi hôi hay nấm mốc thì vẫn có thể tiếp tục sử dụng.
Nếu xuất hiện các đốm trắng, xanh hoặc đen dạng bông trên bề mặt hoặc bên trong khối phân thì cần lưu ý. Đây là dấu hiệu nấm mốc và không nên tận dụng phần phân bị mốc.
Côn trùng lạ, giòi hoặc ruồi nhỏ bay ra khi mở bao cũng cho thấy phân có thể đã bị nhiễm tạp trong quá trình bảo quản.
Trường hợp phân quá mịn như bột và không còn kết cấu hạt tơi đặc trưng có thể do bị nghiền quá kỹ hoặc chất lượng ban đầu thấp, không nhất thiết do thời gian bảo quản.
Ba tiêu chí mùi, độ ẩm và trạng thái cần được kiểm tra cùng nhau. Một dấu hiệu đơn lẻ như hơi khô chưa đủ để kết luận phân đã hỏng.
Tuy nhiên, nếu đồng thời xuất hiện mùi hôi, độ ẩm bất thường, nấm mốc hoặc côn trùng lạ thì không nên tiếp tục sử dụng.
3. Cách điều chỉnh khi phân khô hoặc để lâu
Phân trùn quế để lâu có thể bị khô, cứng hoặc thay đổi độ ẩm. Tùy tình trạng thực tế, có thể điều chỉnh trước khi sử dụng.
Nếu phân bị khô cứng do phơi nắng hoặc để lâu, nên ưu tiên sử dụng sớm. Đặc biệt, phân đã tiếp xúc trực tiếp với nắng nhiều ngày thì càng nên dùng sớm.
Khi phân quá khô, có thể phục hồi độ ẩm bằng cách phun sương hoặc bổ sung nước từ từ rồi trộn đều.
Sau đó, ủ kín khoảng 1–2 ngày trong bóng râm để phân “hồi ẩm” trước khi bón. Không nên tưới đẫm cùng lúc vì có thể khiến phân quá ẩm và gây bí khí.
Nếu phân chỉ vón cục nhưng không có mùi hôi hoặc nấm mốc, có thể sàng hoặc bóp tơi rồi sử dụng bình thường.
Với phân để lâu nhiều tháng và nghi ngờ hệ vi sinh suy yếu, có thể trộn thêm một ít phân trùn quế mới hoặc chế phẩm vi sinh như EM, Trichoderma để bổ sung hệ vi sinh trước khi bón.
Nếu phân bị nước mưa làm quá ướt và bết dính, nên ưu tiên sử dụng ngay. Độ ẩm quá cao có thể khiến trứng trùn quế còn sót trong phân bị úng, làm giảm hiệu quả cải tạo đất.
Nếu chưa sử dụng ngay, nên trải phân thành lớp mỏng ở nơi thông thoáng để ráo bớt nước rồi mới đóng bao lại.
Không nên phơi trực tiếp dưới nắng gắt để làm khô vì cách này không giúp bảo quản tốt hơn mà có thể làm phân mất chất.
4. Bảo quản sau mở bao để duy trì hệ vi sinh và chất lượng
Sau khi mở bao, điều kiện bảo quản ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và hệ vi sinh vật trong phân. Vì vậy, cần hạn chế tác động từ nắng, mưa, độ ẩm và các yếu tố bên ngoài.
Phân nên được đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và nước mưa để hạn chế ảnh hưởng đến chất dinh dưỡng và vi sinh vật có lợi.
Sau mỗi lần sử dụng, nên đóng kín miệng bao. Có thể dùng dây buộc, kẹp mép hoặc chuyển sang thùng, chậu có nắp để hạn chế tác động từ môi trường.
Việc cột kín miệng bao còn giúp hạn chế chuột, kiến và các yếu tố bên ngoài xâm nhập.
Bao hoặc thùng chứa phân nên được kê cao khỏi mặt đất bằng kệ hoặc pallet để hạn chế hơi ẩm từ nền gây ẩm mốc.
Không nên đặt phân cạnh hóa chất, thuốc trừ sâu hoặc phân bón hóa học có mùi mạnh vì phân trùn quế có thể hấp thụ mùi lạ.
Nếu có điều kiện, có thể sử dụng bạt hoặc màng phủ để hạn chế đồng thời tác động của nắng và mưa, giúp hệ vi sinh ổn định lâu hơn.
Sau khi mở bao, nên sử dụng trong khoảng 3–6 tháng để duy trì hàm lượng vi sinh ở mức cao. Nếu để lâu hơn, phân chưa chắc đã hỏng nhưng hiệu quả của hệ vi sinh có thể giảm dần.
Vì vậy, phân trùn quế để được bao lâu còn phụ thuộc vào cách đóng bao, vị trí cất giữ và điều kiện bảo quản sau khi mở sản phẩm.
Xem thêm: Cách bảo quản phân trùn quế không mất ẩm, hạn chế mốc
5. Những lỗi cần tránh khi cất giữ
Bảo quản không phù hợp có thể khiến phân nhanh khô, quá ẩm, vón cục hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường. Vì vậy, cần tránh một số lỗi phổ biến trong quá trình cất giữ.
Không nên để bao phân ngoài nắng gắt kéo dài mà không che chắn. Điều này có thể khiến phân đóng cứng, đổi màu vàng, mất dinh dưỡng và khó bón.
Không để bao phân tiếp xúc trực tiếp với nước mưa hoặc bị ngập nước. Độ ẩm quá cao có thể khiến phân bết dính, trứng trùn dễ bị úng và giảm mật độ trùn nở trong đất.
Sau khi mở, không nên để miệng bao hở lâu vì có thể tạo điều kiện cho kiến và côn trùng xâm nhập, đồng thời khiến phân mất ẩm hoặc nhiễm tạp chất.
Bao phân cũng không nên đặt trực tiếp trên nền đất ẩm vì hơi ẩm có thể tác động từ dưới lên và gây ẩm mốc.
Không phơi phân trực tiếp dưới nắng gắt nhiều giờ với mục đích làm khô. Nắng và nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh vật có lợi.
Không nên trộn phân trùn quế với vôi bột, phân hóa học nồng độ cao hoặc thuốc bảo vệ thực vật trong lúc bảo quản vì có thể làm chết vi sinh vật có lợi.
Nếu phân còn hơi ẩm, không nên bảo quản trong túi nilon quá kín và hoàn toàn không có thông khí. Điều kiện bí khí có thể tạo môi trường cho nấm mốc kỵ khí xuất hiện.
Ngoài kiểm tra tình trạng thực tế, nên xem ngày sản xuất và hạn sử dụng trên bao bì để sử dụng phân hiệu quả hơn, tránh để quá lâu so với khuyến cáo của nhà sản xuất.
Cũng nên lựa chọn phân có nguồn gốc rõ ràng. Phân xử lý không phù hợp hoặc lẫn tạp chất có thể không duy trì chất lượng lâu dù được bảo quản đúng cách.
Đặc biệt, không nên tiếp tục sử dụng khi phân đã có mùi hôi bất thường hoặc nấm mốc chỉ vì tiếc. Khi đó, tình trạng phân đã thay đổi và có thể không còn phù hợp để bón cho cây.
Nhìn chung, phân trùn quế để được bao lâu phụ thuộc vào điều kiện bảo quản và trạng thái thực tế. Thay vì chỉ dựa vào thời gian, nên kiểm tra đồng thời độ ẩm, mùi và trạng thái để xác định phân còn phù hợp sử dụng hay không.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích phân trùn quế, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
