Phân trùn quế cho đất trồng cũ giúp bổ sung hữu cơ, cải thiện độ tơi xốp và hỗ trợ đất giữ ẩm, giữ dinh dưỡng tốt hơn. Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả đất sau nhiều vụ trồng, cần xử lý, phối trộn và sử dụng phân trùn quế với liều lượng phù hợp. Cùng SFARM tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
1. Đặc điểm của loại đất và vấn đề cần cải thiện
Đất sau nhiều vụ trồng thường bị nén chặt, suy giảm hữu cơ, dinh dưỡng và hệ vi sinh vật có lợi. Vì vậy, trước khi tái sử dụng cần xử lý và cải tạo để tạo điều kiện thuận lợi cho cây trồng mới.
Sử dụng phân trùn quế cho đất trồng cũ giúp bổ sung hữu cơ, cải thiện kết cấu và hỗ trợ phục hồi nền đất đã qua nhiều vụ canh tác.
1.1. Đất trồng cũ thường gặp những vấn đề gì?
Đất trồng cũ là đất đã qua nhiều vụ hoặc nhiều lần trồng cây trong chậu, luống vườn. Sau thời gian dài sử dụng, đất thường mất dần độ tơi xốp, trở nên bí, dễ đọng nước hoặc khô cứng cục bộ.
Các vụ trồng trước cũng đã sử dụng phần lớn dưỡng chất trong đất, nhất là đạm, lân, kali và các vi lượng cần thiết. Vì vậy, nền đất ngày càng nghèo dinh dưỡng nếu không được bổ sung.
Hệ vi sinh vật có lợi cũng có thể suy giảm về số lượng và sự đa dạng, khiến khả năng tự chuyển hóa dinh dưỡng của đất bị ảnh hưởng.
Ngoài ra, đất cũ có thể tồn dư rễ chết, nấm bệnh hoặc trứng côn trùng từ vụ trước. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến cây mới nếu đất không được xử lý.
Việc bón phân hóa học lặp lại nhiều lần còn có thể khiến pH đất bị lệch, dần trở nên chua hoặc kiềm và không còn duy trì mức trung tính phù hợp với đa số cây trồng.
1.2. Vì sao đất sau nhiều vụ trồng dễ nghèo hữu cơ?
Hữu cơ trong đất được xem như “ngân hàng dinh dưỡng” cho cây và hệ vi sinh vật. Qua nhiều vụ trồng, nguồn hữu cơ này dần suy giảm do cây liên tục hấp thụ chất hữu cơ và khoáng chất để sinh trưởng.
Vi sinh vật cũng phân giải và sử dụng nguồn hữu cơ sẵn có. Nếu đất không được bổ sung thêm chất nền mới, hàm lượng hữu cơ sẽ tiếp tục giảm theo thời gian.
Quá trình tưới còn làm một phần hữu cơ hòa tan và mùn bị rửa trôi, đặc biệt ở đất trồng chậu có lỗ thoát nước.
Trong tự nhiên, lá rụng và cành mục liên tục bổ sung hữu cơ. Trong khi đó, đất chậu hoặc luống vườn thường được chăm sóc sạch nên thiếu nguồn bổ sung này.
Hệ quả là đất ngày càng trơ, nghèo mùn, khả năng giữ ẩm và giữ dinh dưỡng suy yếu. Bổ sung phân trùn quế cho đất trồng cũ giúp bù lại một phần hữu cơ đã mất qua các vụ.
1.3. Có nên tận dụng lại toàn bộ đất trồng cũ không?
Đất trồng cũ hoàn toàn có thể tận dụng nếu được xử lý và cải tạo đúng cách. Đất vẫn giữ cấu trúc khoáng nền cơ bản nên cải tạo thường nhanh và tiết kiệm hơn so với thay mới hoàn toàn.
Trước khi sử dụng lại, cần loại bỏ rễ cũ, sỏi đá và dị vật, sau đó phơi nắng, sàng lọc để giảm mầm bệnh tồn dư. Tiếp theo, bổ sung chất cải tạo giàu hữu cơ và vi sinh có lợi để phục hồi nền đất.
Không nên sử dụng nguyên trạng đất cũ để trồng ngay vì cây có thể còi cọc do thiếu dinh dưỡng hoặc chịu ảnh hưởng từ mầm bệnh tồn dư.
Nếu đất nhiễm nấm bệnh nặng, có mùi hôi bất thường hoặc quá bí chặt và không thể cải tạo bằng biện pháp thông thường thì nên thay mới hoàn toàn.
2. Phân trùn quế hỗ trợ tăng hữu cơ, độ tơi xốp, giữ ẩm – giữ dinh dưỡng ra sao
Phân trùn quế được tạo ra từ quá trình trùn ăn và tiêu hóa các nguyên liệu hữu cơ, sau đó chuyển hóa thành mùn hữu cơ ổn định và đã hoai mục hoàn toàn.
Khi dùng phân trùn quế cho đất trồng cũ, lượng mùn được bổ sung trực tiếp, giúp bù lại phần hữu cơ đã bị cây sử dụng hoặc rửa trôi qua nhiều vụ.
Do đã qua xử lý, mùn trong phân trùn quế phân giải từ từ, cung cấp dinh dưỡng bền vững và đóng vai trò như nguồn dự trữ, giải phóng dần theo nhu cầu của cây.
Phân trùn quế có cấu trúc dạng hạt mịn, xốp tự nhiên. Khi phối trộn vào đất cũ, phân tạo các khe hở nhỏ giúp không khí và nước lưu thông tốt hơn, đồng thời phá vỡ dần những mảng đất kết dính.
Nhờ đó, nền đất trở nên tơi hơn và tạo điều kiện để rễ cây mới phát triển. Hạt phân tương đối bền, không dễ vón cục nên khả năng hỗ trợ làm tơi đất được duy trì lâu dài.
Mùn hữu cơ trong phân còn có khả năng hút và giữ nước. Đất cũ nhờ đó giữ ẩm đồng đều hơn, đồng thời cân bằng giữa khả năng thoát nước và giữ ẩm thay vì bị bí nước cục bộ.
Phân trùn quế cũng góp phần tăng khả năng giữ các ion dinh dưỡng như kali, canxi và magie trên bề mặt keo đất. Nhờ vậy, dinh dưỡng được giữ lâu hơn trong vùng rễ và hạn chế rửa trôi.
Bên cạnh đó, phân chứa vi khuẩn, xạ khuẩn, nấm có ích và các vi sinh vật có lợi hình thành trong quá trình trùn tiêu hóa nguyên liệu hữu cơ.
Khi bổ sung vào đất, hệ vi sinh này hỗ trợ phân giải hữu cơ và chuyển hóa dinh dưỡng khó tan thành dạng cây dễ hấp thụ. Về lâu dài, hệ vi sinh khỏe còn giúp đất tự cân bằng và hạn chế mầm bệnh tồn dư phát triển mạnh.
Nếu Anh/Chị có nhu cầu sử dụng phân trùn quế để cải tạo lại đất trồng cũ Anh/Chị có thể tham khảo phân trùn quế PB01. Sản phẩm được làm 100% từ phân trùn quế, đã giảm ẩm và sàng lọc nên dễ bảo quản, cất trữ. Phân cung cấp đa dạng dinh dưỡng hữu cơ cùng lượng lớn vi sinh vật tự nhiên. Các dưỡng chất ở dạng dễ hấp thu, cây có thể sử dụng ngay mà không cần qua quá trình chuyển hóa.
Đặc biệt, sản phẩm không cần ủ trước khi bón và không gây nóng sốt cho cây. Ngoài ra, Anh/Chị có thể tham khảo thêm 2 dòng phân trùn quế PB00 và PB02. PB00 là 100% phân trùn quế nguyên chất, chưa sàng lọc và giảm ẩm, giàu dinh dưỡng, phù hợp cho trang trại, vườn lớn và cải tạo đất. PB02 đã được giảm ẩm, thuận tiện dùng để bón lót và bón thúc.
Xem thêm: Phân trùn quế có mùi không? Cách nhận biết phân đã xử lý tốt
3. Công thức phối trộn phù hợp, kết hợp vật liệu tạo thoáng khi cần
Với đất luống vườn hoặc nền đất lớn đã được xử lý sơ bộ, có thể phối trộn 70% đất trồng cũ, 20 – 25% phân trùn quế và 5 – 10% vật liệu tạo thoáng.
Tỷ lệ này giúp bổ sung hữu cơ và vi sinh nhưng không làm thay đổi quá nhiều kết cấu nền đất sẵn có.
Đối với đất chậu tái sử dụng, có thể phối trộn 60% đất trồng cũ, 20% phân trùn quế và 20% vật liệu tạo thoáng. Tỷ lệ vật liệu tạo thoáng cao hơn giúp bầu đất thông thoáng và hạn chế úng nước.
Các vật liệu có thể kết hợp gồm trấu hun, xơ dừa đã xử lý chát, perlite hoặc cát thô sạch.
Trấu hun giúp tăng độ xốp, thoát nước và có tính kháng nấm nhẹ. Xơ dừa giúp giữ ẩm nhẹ, tạo độ tơi và thân thiện với rễ non.
Perlite tạo khoảng trống lớn, thoát nước tốt, phù hợp đất chậu dễ úng. Cát thô sạch giúp tăng độ thoáng khí ở tầng đáy, đặc biệt với nền đất có xu hướng bết dính.
Không nhất thiết sử dụng tất cả vật liệu mà có thể chọn 1 – 2 loại phù hợp với tình trạng đất và cây dự định trồng.
Khi phối trộn phân trùn quế cho đất trồng cũ, cần trộn đều theo lớp thay vì chỉ rải trên bề mặt. Nếu đất quá bí chặt, nước đọng lâu hoặc vón thành cục lớn khi khô, nên tăng tỷ lệ vật liệu tạo thoáng.
Không nên lạm dụng phân trùn quế. Tỷ lệ 20 – 25% đã phù hợp cho mục đích cải tạo, sử dụng quá nhiều không làm tăng lợi ích tương ứng mà gây lãng phí.
Sau khi phối trộn, nên đảo kỹ và để đất nghỉ vài ngày trước khi trồng để hỗn hợp ổn định và các thành phần hòa quyện tốt hơn.
Xem thêm: Có nên trộn phân trùn quế với đất? Tỷ lệ cho chậu và luống
4. Liều lượng và cách bón theo diện tích
Liều lượng phân trùn quế cho đất trồng cũ cần điều chỉnh theo diện tích và hình thức trồng. Đất luống, chậu và thùng xốp sẽ có lượng sử dụng khác nhau.
Ngoài lượng phân dùng khi cải tạo ban đầu, có thể tiếp tục bổ sung sau khi cây đã ổn định để duy trì hữu cơ và dinh dưỡng cho nền đất.
Xem thêm: Nên bón phân trùn quế vào thời điểm nào trong ngày và trong vụ?
4.1. Liều lượng
Với đất luống vườn, sử dụng khoảng 2 – 3 kg phân trùn quế/m² trong lần cải tạo đầu tiên và trộn đều vào lớp đất mặt sâu khoảng 15 – 20 cm.
Nếu đất cũ đã bạc màu nặng, có thể tăng lên 3 – 4 kg/m² nhưng nên chia thành 2 đợt cách nhau khoảng 2 tuần thay vì bón dồn một lần.
Với đất chậu tái sử dụng, chậu đường kính 20 – 30 cm có thể dùng khoảng 200 – 300 g/chậu khi phối trộn lại đất.
Chậu lớn có đường kính trên 40 cm hoặc thùng xốp có thể sử dụng khoảng 0,5 – 1 kg/chậu, tùy thể tích đất.
Sau khi cây ổn định, có thể bón bổ sung khoảng 100 – 150 g/m² với đất vườn hoặc 50 – 100 g/chậu mỗi 4 – 6 tuần, tùy nhu cầu dinh dưỡng của cây.
4.2. Cách bón
Khi bón lót, trộn đều phân trùn quế với đất cũ và vật liệu tạo thoáng theo tỷ lệ phù hợp. Sau đó để nền đất nghỉ vài ngày trước khi trồng cây.
Khi cây đã bén rễ, có thể bón thúc bằng cách rải phân quanh gốc, cách thân khoảng 5 – 10 cm. Sau đó xới nhẹ lớp đất mặt và tưới nước vừa đủ ẩm.
Không nên bón sát gốc hoặc để phân lộ thiên quá lâu. Sau khi rải có thể phủ một lớp đất mỏng hoặc mùn hữu cơ để giữ ẩm và hạn chế thất thoát dinh dưỡng.
Độ ẩm vừa phải giúp vi sinh vật trong phân hoạt động tốt hơn, thúc đẩy quá trình phân giải và cung cấp dinh dưỡng cho cây.
Sau mỗi lần bón cần theo dõi phản ứng của cây và tình trạng đất để điều chỉnh lượng phân trùn quế cho đất trồng cũ phù hợp cho những lần tiếp theo.
5. Thời gian theo dõi và cách duy trì nền đất khỏe
Sau khi cải tạo, cần theo dõi sự thay đổi của đất và cây theo từng giai đoạn để đánh giá hiệu quả và có hướng duy trì phù hợp.
Sau khoảng 2 – 4 tuần, vi sinh vật từ phân trùn quế bắt đầu hoạt động, đất dần mềm và giảm tình trạng cứng vón. Cây mới trồng cũng bắt đầu bén rễ, có thể ra lá non hoặc chồi mới.
Sau 1 – 2 tháng, kết cấu đất trở nên tơi xốp rõ hơn, khả năng thoát nước và giữ ẩm cân bằng hơn. Cây phát triển ổn định, lá xanh khỏe và ít biểu hiện vàng lá hoặc còi cọc do thiếu dinh dưỡng.
Sau khoảng 3 – 6 tháng, cấu trúc và hệ vi sinh trong đất dần ổn định. Đây là thời điểm có thể đánh giá lại để quyết định có cần bổ sung phân trùn quế hoặc điều chỉnh công thức cho vụ tiếp theo.
Đất cải thiện tốt thường tơi, dễ bóp vỡ thành cục nhỏ khi khô và không còn vón thành tảng lớn. Nước tưới thấm đều, không đọng lâu nhưng cũng không thoát quá nhanh.
Một số dấu hiệu khác gồm giun đất tự nhiên xuất hiện trở lại, đất có mùi “đất ẩm” thay vì mùi chua hoặc hôi. Cây trên nền đất cải tạo cũng sinh trưởng đều và ít sâu bệnh hơn so với đất cũ chưa xử lý.
Để duy trì nền đất khỏe, có thể bổ sung phân trùn quế định kỳ khoảng 2 – 3 tháng/lần với liều duy trì nhỏ.
Với đất luống, có thể luân canh hoặc xen canh để giảm áp lực khai thác dinh dưỡng một chiều. Đồng thời, hạn chế lạm dụng phân hóa học để tránh làm mất cân bằng hệ vi sinh đã được phục hồi.
Có thể che phủ bề mặt bằng lớp mùn hữu cơ mỏng như rơm rạ hoặc lá khô để giữ ẩm, hạn chế xói mòn dinh dưỡng và tiếp tục nuôi dưỡng vi sinh vật.
Bên cạnh đó, nên theo dõi định kỳ độ ẩm, độ tơi xốp và sự xuất hiện của giun đất để kịp thời điều chỉnh trước khi nền đất suy thoái trở lại.
Xem thêm: Phân trùn quế có ruồi không? Nguyên nhân và cách xử lý sau khi bón
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích phân trùn quế, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
