Phân bón cho sen đá cần được sử dụng đúng loại, đúng liều lượng và thời điểm để cây phát triển khỏe, giữ dáng đẹp và hạn chế tình trạng dư dinh dưỡng. Cùng SFARM tìm hiểu cách chọn và bón phân phù hợp cho sen đá trong bài viết dưới đây.
Xem thêm: Phân bón cây cảnh: Cách chọn và bón đúng cho từng nhóm cây trồng chậu
1. Sen đá có cần bón phân không?
Sen đá cần bón phân nhưng nhu cầu dinh dưỡng thấp hơn nhiều loại cây khác. Đây là cây mọng nước, sinh trưởng chậm và quen sống trong môi trường đất nghèo dinh dưỡng như sa mạc hoặc vùng khô cằn.
Vì vậy, phân bón cho sen đá chỉ nên dùng lượng nhỏ, đúng thời điểm và không cần bón thường xuyên. Thời điểm phù hợp thường vào mùa sinh trưởng, chủ yếu là mùa xuân và mùa thu.
Bón đúng cách giúp cây khỏe, lên màu đẹp và ra hoa tốt hơn. Tuy nhiên, sen đá vẫn có thể sống bình thường mà không cần bón nếu đất trồng đã có đủ dinh dưỡng nền.
2. Vì sao bón nhiều phân dễ làm sen đá mất dáng?
Sen đá sinh trưởng chậm để duy trì dáng compact với lá xếp khít, mập và tròn. Khi được cung cấp quá nhiều dinh dưỡng, đặc biệt là đạm, cây phát triển nhanh hơn bình thường và dễ mất dáng đặc trưng.
Cây có thể vươn lóng, thân dài, lá mọc thưa và mất form búp hoa hồng. Bón nhiều còn khiến lá to bất thường, mềm, mọng nước quá mức và giảm độ cứng cáp.
Sen đá thường lên màu đỏ, hồng hoặc tím đẹp khi chịu “stress” nhẹ như thiếu nước, nhiều nắng hoặc đất nghèo dinh dưỡng. Khi dư phân, cây ưu tiên phát triển lá xanh nên màu sắc đặc trưng có thể giảm.
Dư dinh dưỡng còn khiến thân và lá mọng nước nhưng mô cây không đủ cứng, làm cây yếu, dễ ngã đổ, gãy hoặc thối.
Bón quá liều cũng làm nồng độ muối khoáng trong đất tăng cao, gây mất nước ngược ở rễ và dẫn đến “cháy rễ”, ảnh hưởng khả năng hút nước và dinh dưỡng.
Để giữ dáng đẹp, nên dùng phân bón cho sen đá với liều thấp, tần suất thưa, khoảng một tháng/lần hoặc ít hơn trong mùa sinh trưởng. Nên ưu tiên phân ít đạm, cân đối lân và kali để cây chắc khỏe, hạn chế vươn dài và mất màu.
3. Loại phân phù hợp cho sen đá
Do nhu cầu dinh dưỡng không cao, loại phân sử dụng cho sen đá cần cung cấp dinh dưỡng vừa phải. Phân hữu cơ đã xử lý và phân tan chậm có thể sử dụng nếu bón đúng cách, đúng liều lượng.
3.1. Phân hữu cơ đã xử lý, dùng lượng nhỏ
Chỉ nên dùng phân hữu cơ đã được xử lý và hoai mục hoàn toàn. Phân chuồng chưa hoai hoặc phân xanh chưa ủ có thể chứa vi sinh vật gây hại, mầm bệnh, nấm và sinh nhiệt trong quá trình phân hủy, làm tăng nguy cơ thối rễ.
Phân hữu cơ phù hợp cần hoai hoàn toàn, không còn mùi hôi, tơi xốp và có màu đen hoặc nâu sẫm.
Các loại có thể sử dụng gồm phân trùn quế, compost từ lá cây và vỏ trái cây đã ủ hoai, phân dơi hoặc phân bò đã hoai hoàn toàn. Trong đó, phân trùn quế giàu dinh dưỡng nhưng dịu nhẹ, ít gây sốc rễ và giúp cải thiện cấu trúc đất.
Khi thay chậu, có thể trộn khoảng 5–10% phân hữu cơ vào hỗn hợp đất. Không nên tập trung phân trực tiếp trên bề mặt sát gốc.
Nếu bón bổ sung, chỉ rắc một lớp mỏng quanh mép chậu, cách xa gốc với tần suất khoảng 2–3 tháng/lần trong mùa sinh trưởng. Tránh để phân tiếp xúc với thân và lá vì dễ gây thối hoặc đốm lá.
Để bổ sung dinh dưỡng cho sen đá bằng phân trùn quế, Anh/Chị có thể tham khảo phân trùn quế PB01. Sản phẩm 100% từ phân trùn quế, đã giảm ẩm và sàng lọc nên dễ bảo quản, cất trữ. Phân cung cấp đa dạng dinh dưỡng hữu cơ cùng lượng lớn VSV tự nhiên, các dưỡng chất ở dạng dễ hấp thu nên có thể sử dụng ngay, không cần chuyển hóa. Đặc biệt, sản phẩm không cần ủ và không gây nóng sốt khi bón.
Xem thêm: Cách bón phân trùn quế cho cây cảnh theo đường kính chậu
3.2. Phân tan chậm và điều kiện sử dụng
Phân tan chậm thường có dạng viên nén hoặc hạt được bao phủ lớp màng, giúp dinh dưỡng phóng thích từ từ trong vài tuần đến vài tháng thay vì giải phóng nhanh.
Các loại phân chuyên dụng cho sen đá và xương rồng cũng thường có tỷ lệ phù hợp và được sản xuất dưới dạng viên tan chậm.
Chỉ nên bón khi cây sinh trưởng mạnh, thường vào mùa xuân và đầu thu. Tránh bón trong giai đoạn ngủ nghỉ như giữa mùa hè nắng gắt hoặc mùa đông lạnh.
Khi bón, đặt viên phân trên bề mặt đất, cách xa gốc và không vùi sát rễ. Giá thể cũng cần thoát nước tốt để phân phóng thích dinh dưỡng phù hợp.
Không bón cho cây mới thay chậu, đang bệnh, thối rễ hoặc mới giâm cành, giâm lá. Liều lượng nên thấp hơn khuyến cáo cho cây thông thường, khoảng 1/2 đến 1/4 liều.
Nếu Anh/Chị muốn bổ sung dinh dưỡng cho sen đá bằng phân tan chậm, có thể tham khảo phân trùn quế viên nén SFARM. Sản phẩm được nén từ phân trùn quế PB01 – 100% nguyên chất, đã qua giảm ẩm, sàng lọc và rây mịn, giúp kéo dài thời gian sử dụng đến 30 ngày. Phân không mùi, thân thiện với môi trường và người sử dụng, đồng thời cung cấp nguồn dinh dưỡng đầy đủ, đa dạng, an toàn cho cây và đất. Bên cạnh đó, sản phẩm bổ sung hệ vi sinh vật có lợi cho đất và vùng rễ, giúp hạn chế ảnh hưởng tiêu cực từ các tác nhân gây hại như vi khuẩn, nấm, virus,…
Xem thêm: Phân tan chậm là gì? Cách dùng cho cây cảnh và chậu ban công
4. Cách bón phân cho sen đá trồng chậu
Nên sử dụng phân bón cho sen đá vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh thời điểm nắng gắt vì có thể khiến phân bốc hơi nhanh và gây sốc nhiệt cho rễ.
Nếu dùng phân nước hoặc phân pha loãng, nên tưới một ít nước để đất hơi ẩm trước khi bón. Cách này giúp rễ hấp thu từ từ và hạn chế cháy rễ khi phân đậm đặc tiếp xúc với rễ khô.
Phân nước nên pha khoảng 1/4–1/2 liều khuyến nghị, sau đó tưới quanh gốc, cách xa thân và lá. Không đổ trực tiếp lên tán cây.
Với phân tan chậm dạng viên, đặt vài viên nhỏ trên bề mặt đất gần mép chậu và cách gốc. Phân hữu cơ hoai mục chỉ nên rắc lớp mỏng trên bề mặt hoặc trộn vào giá thể khi thay chậu.
Không bón trực tiếp lên thân và lá vì phân có thể làm mất lớp phấn bảo vệ, gây đốm cháy hoặc thối lá.
Sau khi bón phân tan chậm hoặc phân hữu cơ, có thể tưới nhẹ để phân bắt đầu phân giải. Nếu thấy cây vươn nhanh, mất màu hoặc lá mềm nhũn, nên ngừng bón và kéo dài khoảng cách giữa các lần bón.
5. Liều lượng và tần suất bón
Sen đá chịu thiếu dinh dưỡng tốt hơn dư thừa. Vì vậy, nguyên tắc khi sử dụng phân bón cho sen đá là bón ít nhưng đều, không tập trung lượng lớn trong một lần.
Liều lượng nên thấp hơn khuyến cáo trên bao bì, khoảng 1/4–1/2 liều dành cho cây cảnh thông thường. Với phân nước, cần pha loãng hơn mức ghi trên nhãn.
Trong mùa sinh trưởng, thường là mùa xuân và đầu thu, có thể bón khoảng một lần/tháng hoặc 4–6 tuần/lần tùy loại phân.
Phân tan chậm có thể bón một lần cho cả mùa sinh trưởng kéo dài khoảng 2–3 tháng nhờ cơ chế giải phóng dinh dưỡng từ từ.
Khi cây phát triển chậm hoặc bước vào giai đoạn ngủ nghỉ, nên ngừng bón hoàn toàn hoặc giãn khoảng cách khoảng 2–3 tháng/lần nếu vẫn muốn duy trì.
6. Thời điểm không nên bón phân
Không nên bón phân khi sen đá bước vào mùa ngủ nghỉ. Tùy giống, giai đoạn này có thể là giữa mùa hè nắng nóng hoặc mùa đông lạnh, khi cây gần như ngừng sinh trưởng và hấp thu dinh dưỡng kém.
Sau khi thay hoặc sang chậu, rễ thường cần khoảng 2–4 tuần để hồi phục. Bón phân ngay lúc này có thể gây sốc và cháy rễ.
Cây mới giâm cành, giâm lá hoặc vừa ra rễ non cũng không nên bón vì bộ rễ còn yếu và nhạy cảm với dinh dưỡng đậm đặc.
Không sử dụng phân bón cho sen đá khi cây đang bệnh, thối rễ, thối thân hoặc bị côn trùng tấn công. Bón lúc này không giúp cây khỏe hơn mà còn có thể làm tăng stress.
Đặc biệt, không bón phân khi đất khô hoàn toàn vì phân đậm đặc tiếp xúc với rễ khô dễ gây cháy rễ. Cũng cần tránh bón vào giữa trưa nắng gắt để hạn chế sốc nhiệt và tổn thương cây.
7. Kết hợp phân bón với giá thể thoát nước
Sen đá kỵ nước đọng nên giá thể thoát nước rất quan trọng khi bón phân. Nếu đất giữ ẩm lâu, dinh dưỡng có thể tích tụ quanh rễ và tạo môi trường thuận lợi cho nấm, vi khuẩn gây thối rễ.
Giá thể phù hợp nên tơi xốp, chứa nhiều thành phần vô cơ như perlite, pumice, sỏi nhẹ như akadama, scoria hoặc cát thô. Có thể kết hợp thêm ít đất thịt, mụn dừa hoặc xơ dừa đã xử lý.
Tỷ lệ tham khảo gồm khoảng 60–70% thành phần thoát nước nhanh như perlite, pumice, cát và 30–40% thành phần giữ ẩm, dinh dưỡng nhẹ như đất thịt, phân hữu cơ hoai mục hoặc mụn dừa.
Chậu trồng cần có lỗ thoát nước, tránh chậu bít kín đáy. Khi trộn phân hữu cơ vào giá thể, cần đảm bảo hỗn hợp vẫn tơi thoáng, không bị bí chặt.
Sau khi bón, nên để đất khô ráo trở lại trước lần tưới hoặc bón tiếp theo. Giá thể thoát nước tốt cũng giúp nước và dinh dưỡng dư thoát ra ngoài thay vì tích tụ lâu quanh rễ.
8. Dấu hiệu sen đá bị dư phân hoặc úng rễ
Khi dư phân bón cho sen đá, cây thường vươn dài, thân cao bất thường và khoảng cách giữa các lá thưa hơn, làm mất dáng hoa hồng compact.
Lá có thể to, mềm và mọng nước quá mức. Màu sắc đặc trưng cũng giảm, lá chuyển xanh nhạt hoặc xanh đậm đồng loạt dù cây vẫn được cung cấp đủ nắng.
Mép hoặc đầu lá có thể xuất hiện viền nâu, khô do nồng độ muối khoáng cao. Cây trở nên yếu, dễ ngã đổ, lá dễ rụng khi chạm nhẹ.
Một dấu hiệu khác là lớp muối khoáng trắng xuất hiện trên bề mặt đất hoặc thành chậu do phân và khoáng dư tích tụ.
Khi úng rễ, lá gốc thường chuyển vàng, mềm nhũn và rũ xuống hàng loạt. Thân cây cũng có thể mềm, khi ấn nhẹ vào gốc có cảm giác nhũn và mất độ cứng cáp.
Đất hoặc gốc có thể xuất hiện mùi hôi. Khi kiểm tra, rễ bị thối thường có màu nâu đen, nhũn, dễ đứt hoặc tuột vỏ, trong khi rễ khỏe thường có màu trắng hoặc vàng nhạt và chắc.
Cây bị úng rễ có thể ngừng phát triển, không ra lá non dù đang trong mùa sinh trưởng. Trường hợp nặng, gốc và thân chuyển đen, úng nước và có thể lan lên phía trên.
Khi phát hiện dư phân hoặc úng rễ, cần ngừng bón ngay và đưa cây đến nơi thoáng gió. Nếu rễ đã thối, cắt bỏ phần hỏng, để vết cắt khô rồi trồng lại vào giá thể mới thoát nước tốt hơn, đồng thời hạn chế tưới trong thời gian cây hồi phục.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích về phân bón phù hợp các loại cây, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
