Hoa nhài là loài cây được nhiều người yêu thích nhờ vẻ đẹp tinh khôi và hương thơm đặc trưng. Để cây sinh trưởng khỏe, ra hoa đều và lựa chọn đúng giống phù hợp, cần hiểu rõ về nguồn gốc, đặc điểm, điều kiện sinh trưởng cũng như cách trồng và chăm sóc. Bài viết dưới đây SFARM sẽ làm rõ kỹ thuật trồng để cây sai hoa quanh năm.
1. Tổng quan về cây hoa nhài
Hoa nhài được yêu thích nhờ hương thơm đặc trưng và vẻ đẹp tinh khiết. Hiểu rõ nguồn gốc, tên gọi cùng đặc điểm của cây sẽ giúp nhận biết đúng giống và lựa chọn mục đích sử dụng phù hợp.
Xem thêm: Các loại hoa nhài phổ biến: Đặc điểm và cách chọn giống dễ trồng
1.1. Nguồn gốc và tên gọi
Hoa nhài còn được gọi là hoa lài, mạt lợi, mạt lị hoặc mạt ly. Tên khoa học phổ biến tại Việt Nam là Jasminum sambac (L.) Ait, thuộc bộ Lamiales, họ Oleaceae và chi Jasminum. Trong tiếng Anh, cây có tên “Jasmine” hoặc “Arabian Jasmine”, bắt nguồn từ tiếng Ba Tư “Yasmin”, mang ý nghĩa “quà tặng của chúa trời” hoặc “loài hoa thơm”.
Hoa nhài có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới Nam Á, Đông Nam Á, đặc biệt phổ biến tại Ấn Độ, Philippines, Indonesia, Myanmar và Trung Quốc. Cây được cho là xuất phát từ khu vực dãy Himalaya trước khi lan rộng đến nhiều quốc gia.
Tại Việt Nam, cây được du nhập từ hàng trăm năm trước và thích nghi tốt với khí hậu nên được trồng rộng rãi ở cả ba miền. Đây cũng là quốc hoa của Philippines và là một trong ba quốc hoa của Indonesia.
Cần lưu ý không phải cây nào có tên chứa chữ “nhài” cũng dùng để ướp trà. Chỉ nên sử dụng giống nhài ta (Jasminum sambac) khi đã xác định đúng giống cây.
1.2. Đặc điểm thân, lá, hoa
Hoa nhài là cây thân gỗ nhỏ, cao khoảng 0,5–3 m, phân nhiều nhánh và phát triển thành bụi. Thân mềm dẻo nhưng chắc khỏe, một số giống có khả năng leo giàn.
Lá thuộc dạng lá đơn, mọc đối, hình bầu dục với bề mặt xanh bóng và mép hơi gợn sóng. Lá ít rụng nên cây giữ màu xanh quanh năm.
Hoa mọc thành cụm ở đầu cành hoặc nách lá, đường kính khoảng 2–3 cm. Phần lớn hoa có màu trắng, ngoài ra còn có một số giống hiếm màu vàng nhạt, hồng hoặc tím. Hoa gồm dạng cánh đơn và cánh kép với kích thước, số lượng cánh khác nhau.
Nhài đơn thường có 5–7 cánh, hương thơm nhẹ và kích thước nhỏ. Nhài kép có nhiều lớp cánh, bông lớn hơn và mùi thơm đậm hơn.
Điểm nổi bật của hoa nhài là nụ hé vào cuối chiều, nở về đêm và tỏa hương mạnh nhất từ khoảng 20 giờ đến rạng sáng. Sau đó, hoa chuyển vàng và tàn sau một đến hai ngày.
2. Các loại hoa nhài phổ biến
Mỗi giống hoa nhài có đặc điểm riêng về hình dáng, kích thước và mục đích sử dụng. Việc hiểu rõ từng loại sẽ giúp lựa chọn giống phù hợp với nhu cầu trồng, làm cảnh hoặc sử dụng.
2.1. Hoa nhài đơn, kép, ta, tây
Các giống phổ biến tại Việt Nam gồm nhài ta, nhài tây, nhài Nhật và nhài leo. Trong đó, nhài ta được trồng nhiều nhất và thường dùng để ướp trà.
Hoa nhài ta có hai giống là nhài đơn và nhài kép. Nhài đơn có 5–7 cánh, hoa nhỏ, hương thơm nhẹ, lá to và mỏng. Nhài kép có nụ lớn hơn, nhiều cánh, mùi thơm đậm và lá nhỏ, dày hơn so với nhài đơn.
Nhài tây, còn gọi là lài trâu hoặc ngọc bút, có hoa màu trắng và kích thước lớn hơn nhài ta nhưng hương thơm nhẹ hơn. Cây phát triển thành thân lớn, có thể cao đến 2 m và gồm hai dạng là nhài tây đơn và nhài tây kép.
Nhài Nhật nổi bật nhờ màu hoa thay đổi theo từng giai đoạn nở, từ tím sang lam nhạt rồi chuyển trắng. Trong khi đó, nhài leo có thân nhỏ, phát triển theo dạng leo giàn, hoa trắng với 7–8 cánh, lâu tàn và giữ hương thơm khá lâu.
2.2. Cách chọn giống phù hợp
Tùy mục đích sử dụng, có thể lựa chọn giống hoa nhài phù hợp để đạt hiệu quả trồng và chăm sóc tốt hơn.
Nếu muốn ướp trà hoặc dùng trong các bài thuốc dân gian, nên chọn nhài ta, đặc biệt là nhài đơn. Cần xác định đúng giống vì không phải loại cây nào mang tên “nhài” cũng có thể sử dụng trong ăn uống.
Nếu ưu tiên hoa to và hương thơm đậm để làm cảnh hoặc chưng bàn, nhài kép là lựa chọn phù hợp. Với nhu cầu tạo bonsai hoặc trang trí sân vườn, nhài tây được sử dụng nhiều nhờ cây lớn và hoa đẹp.
Nhài leo thích hợp trồng ở ban công, cổng nhà hoặc nơi cần cây leo bám. Nếu muốn tạo điểm nhấn bằng màu sắc thay đổi khi hoa nở, có thể chọn nhài Nhật, tuy nhiên giống này ít phổ biến và giá thường cao hơn.
Khi mua giống, nên chọn cây từ vườn ươm hoặc cửa hàng uy tín để tránh nhầm giống. Đồng thời cần cân nhắc điều kiện khí hậu, diện tích trồng và mục đích sử dụng để lựa chọn loại phù hợp. Nếu yêu thích hương thơm về đêm, các giống nhài ta thường được đánh giá cao hơn.
3. Điều kiện sinh trưởng của hoa nhài
Để hoa nhài phát triển khỏe, ra nhiều nụ và cho hoa chất lượng, cần đáp ứng các yêu cầu về ánh sáng, nhiệt độ, đất trồng, nước tưới và độ ẩm phù hợp.
3.1. Ánh sáng, nhiệt độ, đất trồng
Ánh sáng
Hoa nhài là cây ưa sáng, cần khoảng 6–8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày để quang hợp và phân hóa mầm hoa. Thiếu nắng sẽ khiến cây vươn cao, ít nụ và hoa kém chất lượng. Nên trồng ở nơi thông thoáng, tránh nắng gắt kéo dài. Một số giống vẫn phát triển tốt trong môi trường có nhiều ánh sáng gián tiếp.
Nhiệt độ
Nhiệt độ thích hợp để cây sinh trưởng khoảng 20–25°C, một số tài liệu ghi nhận có thể dao động từ 20–30°C hoặc đến 33°C. Cây không chịu lạnh, nếu dưới 10°C hoặc vượt ngưỡng phù hợp sẽ sinh trưởng kém, ít ra hoa và hương thơm giảm.
Đất trồng
Đất thích hợp là đất thịt pha cát hoặc đất phù sa, tơi xốp, giàu dinh dưỡng, có pH 6,0–7,5 và thoát nước tốt. Có thể trộn thêm phân chuồng hoai mục hoặc phân trùn quế, phân gà cùng xơ dừa, trấu hun và phơi ải đất 15–20 ngày trước khi trồng. Nếu trồng chậu, nên chọn chậu có lỗ thoát nước và thay đất định kỳ 2–3 năm/lần.
3.2. Nhu cầu nước và độ ẩm
Hoa nhài cần đủ nước nhưng không chịu úng. Có thể kiểm tra độ ẩm bằng cách chọc ngón tay xuống đất khoảng 5 cm, nếu đất khô hoặc độ ẩm còn khoảng 10–20% thì tiến hành tưới.
Thông thường, cây cần tưới khoảng 1 lần/ngày, mùa khô nóng có thể tăng lên 2 lần vào sáng sớm hoặc chiều mát. Nên phun sương quanh tán lá để tăng độ ẩm, đồng thời tránh để nước đọng trên lá hoặc đất sũng nước lâu ngày vì dễ gây thối rễ và thối gốc.
4. Cách trồng và chăm sóc hoa nhài
Để hoa nhài sinh trưởng khỏe và ra hoa ổn định, cần chuẩn bị đất đúng cách, trồng đúng kỹ thuật và duy trì chế độ chăm sóc phù hợp trong suốt quá trình phát triển.
Xem thêm: Cách trồng hoa nhài trong chậu tươi tốt quanh năm
4.1. Chuẩn bị đất, trồng cây
Chuẩn bị đất
Trộn đất vườn hoặc đất thịt pha cát với phân chuồng hoai mục, phân trùn quế hoặc phân gà, kết hợp xơ dừa và trấu hun để tăng độ tơi xốp, dinh dưỡng và khả năng thoát nước. Nên phơi ải đất 15–20 ngày trước khi trồng. Nếu trồng chậu, cần chọn chậu có lỗ thoát nước tốt.
Cách trồng phổ biến – giâm cành
Giâm cành là phương pháp được áp dụng phổ biến. Chọn cành khỏe dài khoảng 10–15 cm, cắt dưới mắt lá rồi nhúng đầu cành vào dung dịch kích thích ra rễ hoặc mật ong. Sau đó cắm cành vào chậu đất đã làm ẩm, giữ lại 2–3 mắt lá phía trên và phun sương để duy trì độ ẩm.
Sau khoảng 20 ngày, cành bắt đầu ra rễ và có thể bổ sung dung dịch kích thích sinh trưởng. Khi cây bén rễ, phát triển ổn định thì chuyển sang chậu hoặc vị trí trồng chính thức. Ngoài giâm cành, có thể trồng bằng cây con hoặc gieo hạt, tuy nhiên gieo hạt ít được áp dụng do tỷ lệ nảy mầm thấp. Thời vụ thích hợp là mùa xuân hoặc đầu mùa mưa.
Với đất trồng, Anh/Chị có thể tham khảo đất trồng hoa kiểng SFARM. Sản phẩm được làm từ 100% nguyên liệu hữu cơ sạch, được ủ kết hợp với Trichoderma và bột lá neem, giúp hạn chế mầm bệnh và sâu hại trong đất.
Nhờ nguồn hữu cơ dồi dào cùng hệ vi sinh vật có lợi, đất hỗ trợ cải thiện độ tơi xốp, tăng độ phì nhiêu và tạo môi trường thuận lợi cho cây sinh trưởng. Đặc biệt, sản phẩm giúp cây con phát triển khỏe mạnh, bộ rễ hoàn thiện, tăng sức đề kháng và hạn chế các vấn đề thường gặp ở rễ do nấm, vi khuẩn và tuyến trùng. Đồng thời, đất còn góp phần nâng cao chất lượng hoa kiểng, giúp hoa có màu sắc đẹp và hương thơm nổi bật hơn.
4.2. Tưới nước, bón phân, cắt tỉa
Tưới nước
Kiểm tra độ ẩm đất trước khi tưới. Thông thường, cây cần tưới khoảng 1 lần/ngày, mùa khô có thể tăng lên 2 lần vào sáng sớm hoặc chiều mát. Tránh tưới quá nhiều gây úng rễ và nên phun sương để tăng độ ẩm cho tán lá.
Bón phân
Bón phân định kỳ khoảng 1 tháng/lần bằng phân NPK pha loãng hoặc phân hữu cơ. Có thể phủ thêm phân trùn quế lên mặt chậu để bổ sung dinh dưỡng. Khi cây chuẩn bị ra hoa, ưu tiên phân giàu lân và kali để kích thích ra nụ và nâng cao chất lượng hoa.
Cắt tỉa
Thường xuyên loại bỏ lá, hoa và cành khô để cây thông thoáng. Sau mỗi đợt hoa tàn, nên cắt khoảng 1/3 số cành để kích thích cây ra chồi mới. Không cắt tỉa mạnh khi cây đang ra hoa, đồng thời có thể cắm cọc hoặc làm giàn để định hình đối với những cây phát triển theo dạng leo hoặc mọc cao.
5. Cách giúp hoa nhài ra hoa đều
Để hoa nhài nở đều và duy trì nhiều đợt hoa trong năm, cần bón phân đúng từng giai đoạn và cắt tỉa hợp lý sau mỗi lần hoa tàn.
5.1. Bón phân theo giai đoạn
Ở giai đoạn sinh trưởng, sau khi trồng hoặc cắt tỉa, nên ưu tiên phân giàu đạm (N) để cây phát triển thân, cành và lá. Có thể bổ sung thêm phân hữu cơ hoai mục như phân trùn quế, phân bò hoặc phân gà để cải tạo đất và giúp bộ rễ khỏe hơn.
Khi cây chuẩn bị ra nụ, chuyển sang bón phân giàu lân (P) và kali (K) để thúc đẩy phân hóa mầm hoa, tăng số lượng nụ và giúp hoa thơm hơn. Tránh bón quá nhiều đạm ở giai đoạn này vì cây sẽ phát triển lá nhưng ít ra nụ.
Trong thời gian ra hoa, duy trì bón phân đa nguyên tố với lượng nhẹ khoảng 10 ngày/lần. Ưu tiên phân hữu cơ dạng lỏng để hạn chế sốc rễ, giảm rụng nụ và kéo dài thời gian hoa nở.
Không nên bón quá nhiều phân trong một lần mà chia thành nhiều đợt. Nếu bón dư, cần ngừng bón và tăng tưới nước để rửa bớt lượng phân trong đất. Đồng thời phòng trừ sâu bệnh định kỳ và ngừng bón phân vào cuối vụ để cây nghỉ ngơi.
Nếu Anh/Chị muốn tìm dòng phân hữu cơ để vừa bón cho cây vừa cải tạo đất, phân gà ủ vi sinh SFARM là một lựa chọn đáng tham khảo. Sản phẩm được sản xuất từ 100% phân gà nguyên chất của gà đẻ trứng, xử lý bằng công nghệ vi sinh kết hợp Trichoderma. Với hàm lượng hữu cơ cao, phân hỗ trợ đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng và tạo môi trường thuận lợi cho bộ rễ phát triển. Đồng thời, sản phẩm cung cấp dinh dưỡng thiết yếu, giúp cây khỏe và sinh trưởng tốt hơn.
5.2. Tỉa cành sau mỗi đợt hoa
Sau khi hoa tàn, nên cắt bỏ cành mang hoa héo, cành quá dài, cành không ra nụ hoặc mọc rậm để cây thông thoáng và tập trung dinh dưỡng cho các cành khỏe.
Với cây mới trồng, sau khi những bông hoa đầu tiên tàn cũng nên cắt tỉa. Việc này giúp cây nhanh ra thêm 2–3 nụ mới ở các cặp lá phía trên, tạo điều kiện cho những đợt hoa tiếp theo.
Cắt tỉa đúng cách giúp cây phân nhánh tốt, ra nhiều cành mới, tăng số lượng nụ, đồng thời giữ tán cây gọn gàng và hạn chế nấm bệnh. Tuy nhiên, không nên cắt tỉa mạnh khi cây đang nở rộ vì sẽ làm giảm số lượng hoa của đợt đó.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích, cách trồng các loại hoa nhài, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
