Phân bò ủ hoai giúp bổ sung chất hữu cơ, cải thiện đất trồng và hạn chế mùi khó chịu khi sử dụng. Tuy nhiên, phân vẫn có thể phát sinh mùi nếu chưa hoai hoàn toàn, bảo quản không phù hợp hoặc bón sai cách. Cùng SFARM tìm hiểu nguyên nhân và cách hạn chế tình trạng này.
Xem thêm: Cách ủ phân bò nhanh hoai, giảm mùi bằng chế phẩm vi sinh
1. Vì sao một số loại phân bò vẫn có mùi khi sử dụng?
Mùi phân bò chủ yếu xuất hiện khi vi sinh vật phân hủy các chất hữu cơ còn tươi. Quá trình này tạo ra amoniac gây mùi khai, hydro sunfua và mercaptan gây mùi thối, cùng các axit béo bay hơi tạo mùi chua, hăng.
Ngoài ra, indole và skatole cũng góp phần tạo nên mùi hôi nồng. Phân bò đã hoai tốt thường chỉ còn mùi đất mùn nhẹ. Nếu phân vẫn có mùi khó chịu, nguyên nhân thường liên quan đến mức độ hoai mục, điều kiện bảo quản hoặc cách sử dụng.
1.1. Mức độ hoai mục và điều kiện bảo quản
Phân bò mới thu gom hoặc chưa được ủ đủ thời gian vẫn chứa nhiều chất hữu cơ dễ phân hủy. Khi vi sinh vật tiếp tục phân giải những chất này, khí gây mùi sẽ phát sinh ngay trong bao hoặc sau khi bón xuống đất.
Đối với phân lẫn nhiều nước tiểu, rơm rạ ướt hoặc thức ăn thừa, hàm lượng đạm thường cao hơn nên mùi khai cũng rõ rệt hơn. Nếu quá trình ủ không được đảo trộn, phần lõi đống phân dễ thiếu oxy và tiếp tục lên men.
Vì vậy, dù bên ngoài trông khô ráo, bên trong phân vẫn có thể chưa hoai hoàn toàn. Phân bò ủ hoai đạt yêu cầu thường có màu nâu sẫm, kết cấu tơi xốp, không còn nhận rõ rơm cỏ nguyên và có mùi giống đất ẩm.
Bên cạnh mức độ hoai mục, điều kiện bảo quản cũng ảnh hưởng đến mùi phân. Khi đóng bao lúc phân còn ẩm hoặc đặt ở nơi nóng, quá trình lên men có thể tiếp tục diễn ra, khiến phân nóng lên và phát sinh mùi.
Tương tự, phân để ngoài trời, tiếp xúc với nước mưa hoặc môi trường ẩm thấp dễ hút nước và lên men trở lại. Ngay cả phân đã phơi khô cũng có thể bốc mùi khi gặp nước.
Do đó, cần bảo quản phân ở nơi khô ráo, thoáng mát và có mái che. Nếu phân bị ẩm, nên trải mỏng hoặc đảo cho thông thoáng trước khi sử dụng.
1.2. Phân bị ướt, bí khí trong quá trình sử dụng
Ngay cả khi đã được xử lý khá tốt, phân bò vẫn có thể phát sinh mùi nếu bị ướt và thiếu oxy. Trong điều kiện này, vi sinh vật kỵ khí phát triển mạnh, tạo ra hydro sunfua, mercaptan và axit butyric gây mùi thối.
Tình trạng này thường xảy ra khi phân được bón thành lớp quá dày, tập trung một chỗ hoặc không trộn đều với đất. Việc nén chặt phân cũng khiến không khí khó lưu thông, tạo điều kiện cho quá trình phân hủy kỵ khí.
Ngoài ra, chậu trồng thoát nước kém, đất bị nén chặt hoặc tưới quá nhiều sau khi bón đều có thể khiến phân bị ẩm bí. Mưa kéo dài, nước đọng trong khay lót hoặc phủ kín bằng màng nilon cũng làm tăng nguy cơ phát sinh mùi.
Để hạn chế tình trạng này, Anh/Chị nên rải phân thành lớp mỏng và trộn đều với đất hoặc giá thể. Có thể kết hợp trấu hun, mụn dừa hoặc xơ dừa để tăng độ tơi xốp và giúp không khí lưu thông tốt hơn.
Đồng thời, cần đảm bảo chậu và luống có khả năng thoát nước, tưới lượng vừa đủ và tránh để phân bị ngâm nước. Đây là những yếu tố quan trọng giúp hạn chế mùi trong quá trình sử dụng.
2. Quá trình ủ hoai giúp giảm mùi phân bò như thế nào?
Ủ hoai là quá trình vi sinh vật phân hủy có kiểm soát các chất hữu cơ dễ phân hủy trong phân bò tươi. Khi những hợp chất này được chuyển hóa thành dạng ổn định hơn, lượng khí gây mùi cũng giảm dần.
Phân bò tươi thường chứa đạm dễ tan, axit béo bay hơi và các hợp chất chứa lưu huỳnh. Trong quá trình ủ, vi sinh vật sử dụng những chất này và chuyển hóa thành mùn, sinh khối vi sinh cùng các muối khoáng.
Nhờ đó, lượng amoniac, hydro sunfua và các axit bay hơi giảm dần. Đây là cơ chế quan trọng giúp phân bò ủ hoai có mùi nhẹ hơn so với phân chưa được xử lý.
Khi đống ủ có độ ẩm và độ thông thoáng phù hợp, vi sinh vật hiếu khí hoạt động mạnh khiến nhiệt độ bên trong tăng lên. Giai đoạn nhiệt độ cao thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ và góp phần hạn chế hạt cỏ, mầm bệnh trong phân.
Sau giai đoạn nóng, đống ủ dần nguội và chuyển sang trạng thái ổn định. Lúc này, lượng chất hữu cơ dễ phân hủy giảm xuống nên mùi khó chịu cũng nhẹ đi rõ rệt.
Oxy cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình giảm mùi. Khi được cung cấp đủ oxy, vi sinh vật hiếu khí phân hủy chất hữu cơ thành CO₂, nước và mùn, đồng thời hạn chế hình thành các khí gây mùi thối.
Ngược lại, nếu đống ủ thiếu oxy, vi sinh vật kỵ khí sẽ phát triển và tạo ra hydro sunfua, mercaptan cùng axit butyric. Vì vậy, đảo trộn định kỳ giúp duy trì điều kiện hiếu khí và hạn chế mùi khó chịu.
Bên cạnh đó, quá trình ủ còn giúp ổn định một phần đạm trong sinh khối vi sinh vật và mùn, góp phần giảm thất thoát amoniac. Việc phối thêm rơm, trấu, mùn cưa hoặc mụn dừa giúp cân bằng tỷ lệ carbon và nitơ, từ đó hạn chế mùi khai.
Độ ẩm của đống ủ cần được duy trì khoảng 50–60%. Khi nắm chặt nguyên liệu, cảm nhận được độ ẩm nhưng không có nước chảy ra là phù hợp.
Trong quá trình ủ, cần đảo trộn định kỳ, che mưa và tránh để nước đọng. Thời gian ủ thường kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, tùy lượng phân và phương pháp thực hiện.
Có thể bổ sung chế phẩm vi sinh hoặc Trichoderma để thúc đẩy quá trình phân hủy. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào điều kiện ủ và cách sử dụng chế phẩm.
Phân đạt độ hoai thường có màu nâu sẫm đến đen, kết cấu tơi xốp và không còn nhận rõ nguyên liệu ban đầu. Đống ủ cũng không còn nóng khi kiểm tra sâu bên trong, đồng thời chỉ có mùi đất mùn nhẹ thay vì mùi khai hoặc thối.
3. Phân bò ủ vi sinh SFARM được xử lý thế nào để hạn chế mùi?
Phân bò ủ vi sinh SFARM được sản xuất từ 100% phân bò nguyên chất và xử lý bằng công nghệ lên men vi sinh. Quá trình này giúp phân hoai hoàn toàn, giảm mùi khó chịu và hạn chế khí amoniac gây hại. Ngoài ra Acid Humic, canxi cùng hệ vi sinh vật có lợi, góp phần cải thiện độ tơi xốp và hỗ trợ cây trồng phát triển.
3.1. Quy trình xử lý theo thông tin sản xuất thực tế
Phân bò tươi sau khi thu gom sẽ được đưa về nhà màng để xử lý bằng men vi sinh. Trong giai đoạn này, độ ẩm nguyên liệu được điều chỉnh về mức 60–65%.
Sau khi đạt độ ẩm phù hợp, phân bò được đưa vào hệ thống ủ trong thời gian 21 ngày. Quá trình ủ kết hợp đảo trộn, cung cấp oxy và bổ sung vi sinh vật nhằm thúc đẩy quá trình phân hủy chất hữu cơ.
Việc duy trì điều kiện ủ phù hợp giúp nguyên liệu được phân giải và chuyển dần sang trạng thái ổn định, từ đó hạn chế các hợp chất dễ gây mùi.
Kết thúc thời gian ủ, phân bò được đưa qua dây chuyền sàng lọc để loại bỏ tạp chất. Thành phẩm tiếp tục được kiểm soát độ ẩm ở mức 26–30% trước khi đóng bao và phân phối.
Nhờ quá trình xử lý lên men vi sinh, phân bò ủ vi sinh SFARM đạt độ hoai hoàn toàn, nhẹ mùi và hạn chế tình trạng nóng rễ, cháy lá hoặc xót cây khi sử dụng.
3.2. Đặc điểm thành phẩm và hướng dẫn sử dụng
Phân bò ủ vi sinh SFARM được sản xuất từ 100% phân bò, xử lý bằng công nghệ ủ vi sinh hiện đại giúp loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh gây hại. Thành phẩm nhẹ mùi, an toàn cho cây trồng và người sử dụng.
Sản phẩm giúp cải tạo đất tơi xốp, thoáng khí, tăng độ phì nhiêu và khả năng giữ ẩm, hạn chế khô hạn. Đồng thời, hỗ trợ cây tăng sức đề kháng trước sâu bệnh, ngăn ngừa tình trạng vàng lá và thối rễ. Đặc biệt, thành phần acid humic được phối trộn giúp kích thích bộ rễ phát triển mạnh, lá xanh mướt, hoa đẹp và quả bóng. Nhờ đó, cây sinh trưởng khỏe, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng hoa trái.
Với 3 quy cách 2 kg, 5 kg và 25 kg, phân bò ủ vi sinh SFARM phù hợp cho nhu cầu trồng cây tại ban công, sân thượng đến những khu vườn có diện tích lớn.
4. Cách bón phân bò SFARM cho vườn sân thượng để hạn chế mùi
Vườn sân thượng thường sử dụng chậu hoặc luống nhỏ, dễ chịu ảnh hưởng của nắng nóng và mưa hắt. Nếu phân được bón quá nhiều, tập trung một chỗ hoặc gặp tình trạng ẩm bí, mùi khó chịu có thể xuất hiện rõ rệt.
Vì vậy, khi sử dụng phân bò ủ hoai, Anh/Chị cần chú ý lượng bón, cách phối trộn và khả năng thoát nước của chậu để hạn chế phát sinh mùi.
Xem thêm: Cách bón phân bò cho cây vừa tiết kiệm vừa tối ưu dinh dưỡng
4.1. Bón lượng phù hợp, tránh đổ dồn một chỗ
Khi bón phân bò ủ vi sinh SFARM trên sân thượng, Anh/Chị nên sử dụng lượng vừa đủ và chia thành nhiều lần thay vì tập trung quá nhiều trong một lần bón.
Lượng phân lớn trong không gian nhỏ dễ khiến đất bị ẩm bí, làm tăng nguy cơ phát sinh mùi. Vì vậy, nên rải phân thành lớp mỏng, phân bố đều quanh vùng rễ hoạt động và tránh đổ dồn tại một vị trí.
Khi bón, cần giữ khoảng cách với gốc cây, không để phân tập trung sát cổ rễ. Cách bón này giúp phân phân bố đều hơn và hạn chế tình trạng tích tụ trong chậu.
Lượng phân sử dụng cần điều chỉnh theo kích thước chậu, diện tích luống và loại cây trồng. Chậu nhỏ thường cần ít phân hơn chậu lớn, trong khi rau ăn lá có nhu cầu khác với cây ăn trái.
Khi bón thúc có thể rải một lớp phân dày khoảng 1cm, định kỳ 15–20 ngày/lần.
Ngoài ra, nên bón khi đất vừa ẩm, tránh thời điểm đất đang đọng nước hoặc ngay trước những cơn mưa lớn. Điều này giúp hạn chế tình trạng phân bị ngâm nước và phát sinh mùi.
4.2. Phối trộn hoặc phủ đất tùy cách bón
Tùy tình trạng cây trồng, Anh/Chị có thể lựa chọn phối trộn phân vào đất hoặc bón thúc trên bề mặt để hạn chế mùi khó chịu.
Khi chuẩn bị chậu mới, thay đất hoặc trồng cây, phân bò nên được trộn đều với đất tơi, mụn dừa, trấu hun hoặc những vật liệu có khả năng tăng độ thông thoáng cho giá thể.
Lượng phân bò ủ vi sinh SFARM có thể chiếm 10–15% tổng lượng đất hoặc giá thể. Sau khi phối trộn, nên để đất ổn định trong thời gian ngắn trước khi gieo trồng, đặc biệt với cây con có bộ rễ còn non.
Đối với cây đang sinh trưởng, Anh/Chị có thể rải phân thành lớp mỏng quanh gốc, sau đó xới nhẹ để phân hòa vào lớp đất mặt.
Ngoài ra, có thể phủ thêm một lớp đất mỏng lên trên nhằm hạn chế phân tiếp xúc trực tiếp với không khí và giảm mùi phát tán.
Việc sử dụng rơm khô, vỏ trấu hoặc mụn dừa để che phủ cũng giúp duy trì độ ẩm vừa phải và hạn chế mùi khó chịu.
Tuy nhiên, không nên phủ kín bằng màng nilon vì có thể khiến đất thiếu oxy, tạo điều kiện cho vi sinh vật kỵ khí phát triển và làm mùi thối tăng lên.
4.3. Duy trì thoát nước và độ thông thoáng của chậu
Khả năng thoát nước và độ tơi xốp của giá thể ảnh hưởng trực tiếp đến tình trạng phát sinh mùi sau khi bón phân bò.
Chậu trồng cần có lỗ thoát nước phù hợp để tránh nước tích tụ lâu ở đáy. Nếu sử dụng khay lót, Anh/Chị nên đổ bỏ lượng nước thừa sau khi tưới, không để chậu bị ngâm nước.
Để tăng độ thông thoáng, có thể phối đất với mụn dừa, trấu hun, xơ dừa hoặc perlite. Những vật liệu này giúp giá thể tơi xốp hơn, tạo điều kiện cho không khí lưu thông trong đất.
Khi đất đủ thoáng, vi sinh vật hiếu khí có điều kiện hoạt động tốt hơn, từ đó hạn chế quá trình phân hủy kỵ khí gây mùi thối.
Việc tưới nước cũng cần được kiểm soát phù hợp. Anh/Chị chỉ nên tưới lượng vừa đủ khi bề mặt đất đã se lại, tránh tưới liên tục khiến giá thể luôn trong tình trạng quá ẩm.
Ngoài ra, nên đặt chậu ở nơi thoáng gió, có ánh sáng và tránh những góc kín, ẩm thấp. Trong những ngày mưa, có thể kê chậu cao hoặc che bớt để hạn chế nước đọng trên bề mặt phân.
Xới nhẹ lớp đất mặt định kỳ cũng giúp tránh tình trạng đất bị nén chặt, duy trì độ thông thoáng trong chậu.
Nếu phân vẫn xuất hiện mùi, Anh/Chị nên kiểm tra độ ẩm, khả năng thoát nước và tình trạng nén chặt của đất. Có thể giảm lượng phân ở lần bón tiếp theo, xới nhẹ bề mặt và phủ thêm lớp đất hoặc mụn dừa mỏng.
5. Cách bảo quản phân sau khi mở bao
Sau khi mở bao, phân bò ủ hoai tiếp xúc trực tiếp với không khí, độ ẩm và nhiệt độ môi trường. Nếu bảo quản không phù hợp, phân có thể hút ẩm, tiếp tục lên men và phát sinh mùi trở lại.
Vì vậy, cần giữ phân ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh những điều kiện khiến độ ẩm tăng cao.
Phân tiếp xúc với nước mưa, hơi ẩm từ nền nhà hoặc nước tưới dễ bị vón cục và xuất hiện mùi khó chịu. Do đó, Anh/Chị nên đặt bao phân ở khu vực có mái che, tránh nước mưa và không để trực tiếp trên nền ẩm.
Ngoài ra, không nên đặt phân ở nơi có ánh nắng gay gắt hoặc nhiệt độ cao, đặc biệt là khu vực sân thượng. Nhiệt độ cao kết hợp với độ ẩm trong bao kín có thể khiến phân tiếp tục nóng lên và phát sinh mùi.
Sau mỗi lần sử dụng, Anh/Chị chỉ nên lấy lượng phân cần thiết và giữ phần còn lại trong bao. Có thể chuyển phân sang bao nilon dày hoặc thùng có nắp để hạn chế hút ẩm từ môi trường.
Tuy nhiên, nếu phân đang ẩm, không nên bịt kín ngay vì hơi ẩm có thể tích tụ, tạo điều kiện cho quá trình lên men tiếp tục diễn ra.
Bao hoặc thùng chứa phân nên được kê trên kệ, pallet hoặc gạch để tránh tiếp xúc trực tiếp với nền nhà. Đồng thời, cần đặt ở nơi râm mát, thông thoáng và tránh khu vực dễ bị mưa hắt.
Khi lấy phân, nên sử dụng dụng cụ khô để tránh đưa nước hoặc đất ướt vào bao. Anh/Chị cũng có thể ghi lại ngày mở bao để thuận tiện theo dõi thời gian bảo quản.
Trong quá trình lưu trữ, cần kiểm tra định kỳ độ ẩm, mùi và trạng thái của phân. Nếu phân bị ẩm hoặc vón cục nhẹ, có thể trải mỏng ở nơi thoáng, râm mát để giảm độ ẩm trước khi đóng bao trở lại.
Đối với phân chỉ bị ẩm nhẹ, nên trộn đều cùng đất tơi và sử dụng sớm thay vì tiếp tục lưu trữ trong thời gian dài.
Trường hợp phân xuất hiện nấm mốc, thay đổi mùi rõ rệt hoặc chảy nước, không nên tiếp tục sử dụng cho cây trồng, đặc biệt là cây con và rau ăn lá.
Khi sử dụng phân đã mở bao lâu ngày, Anh/Chị cần kiểm tra kỹ trước khi bón, sử dụng lượng vừa phải và trộn đều với đất hoặc giá thể tơi xốp.
Phân bò ủ hoai được xử lý đúng cách sẽ giảm đáng kể mùi khó chịu và bổ sung nguồn chất hữu cơ cho đất trồng. Để hạn chế mùi trong quá trình sử dụng, Anh/Chị cần kết hợp bón lượng phù hợp, duy trì độ thông thoáng và bảo quản phân đúng cách.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích về phân bò, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
