Cách bảo quản phân trùn quế đúng giúp duy trì độ ẩm, hệ vi sinh và chất lượng phân trong quá trình sử dụng. Vậy phân để lâu còn dùng tốt không, cần kiểm tra những dấu hiệu nào và bảo quản sau khi mở bao ra sao? Cùng SFARM tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Phân trùn quế còn dùng tốt khi nào?
Phân trùn quế là loại phân hữu cơ đã được vi sinh vật và trùn quế “tiêu hóa” kỹ. Vì vậy, phân có tính ổn định cao, không giống phân tươi hay các loại rác hữu cơ dễ xảy ra tình trạng thối rữa trong quá trình lưu trữ.
Nếu thực hiện đúng cách bảo quản phân trùn quế, đặt phân ở nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp và hạn chế mưa ẩm, phân có thể dùng tốt trong nhiều tháng, thậm chí cả năm mà vẫn duy trì giá trị cải tạo đất.
Khi phân đã qua thời gian “sử dụng tốt nhất”, điều này không đồng nghĩa với việc phân đã hỏng hoàn toàn và phải bỏ đi. Trong phần lớn trường hợp, phân chỉ trở nên khô hơn hoặc giảm hoạt tính của hệ vi sinh.
Dù hoạt tính vi sinh có thể giảm khi để lâu, các thành phần dinh dưỡng khoáng như đạm, lân, kali cùng cấu trúc tơi xốp của phân vẫn còn giá trị trong việc cải tạo đất. Vì vậy, không nên vội bỏ phân chỉ vì đã lưu trữ trong thời gian dài.
Trước khi quyết định có tiếp tục sử dụng hay không, cần quan sát tình trạng thực tế của phân. Mùi, độ ẩm và trạng thái phân là ba tiêu chí quan trọng giúp nhận biết sản phẩm còn phù hợp để sử dụng hay cần xử lý lại.
Chỉ nên thận trọng khi phân xuất hiện tình trạng ẩm mốc, có mùi lạ nồng nặc hoặc bị côn trùng gây hại xâm nhập. Với trường hợp này, cần xử lý lại hoặc hạn chế sử dụng trực tiếp cho cây con và những cây có rễ non.
Như vậy, thời gian lưu trữ không phải yếu tố duy nhất quyết định phân còn dùng được hay không. Thay vì bỏ cả bao phân vì đã để lâu, nên kiểm tra kỹ tình trạng thực tế trước khi quyết định.
Nếu Anh/Chị đang tìm phân trùn quế để bổ sung dinh dưỡng cho cây, Anh/Chị có thể tham khảo dòng phân trùn quế SFARM. Trong đó, PB00 là 100% phân trùn quế nguyên chất, chưa sàng lọc và giảm ẩm, giàu dinh dưỡng, phù hợp với trang trại, vườn lớn và cải tạo đất; PB02 đã được giảm ẩm, thuận tiện để bón lót và bón thúc; còn PB01 được giảm ẩm và sàng lọc tạp chất, giúp dễ vận chuyển, bảo quản, phù hợp với nhu cầu trồng cây tại đô thị, ban công hoặc sân thượng.
Xem thêm: Phân trùn quế bị mốc trắng có dùng được không?
2. 3 tiêu chí kiểm tra độ ẩm, mùi và trạng thái phân
Khi phân trùn quế được lưu trữ trong thời gian dài, có thể kiểm tra thông qua ba yếu tố gồm mùi, độ ẩm và trạng thái của phân. Đây là những dấu hiệu trực tiếp giúp đánh giá tình trạng phân trước khi tiếp tục sử dụng.
Việc kiểm tra cũng giúp nhận biết sớm những thay đổi do bảo quản chưa phù hợp. Từ đó, có thể phân biệt giữa phân chỉ bị khô thông thường với trường hợp phân quá ẩm, có mốc, mùi bất thường hoặc bị côn trùng xâm nhập.
2.1. Mùi
Mùi là tiêu chí có thể kiểm tra đầu tiên vì giúp phát hiện nhanh những dấu hiệu bất thường của phân trùn quế. Phân ở trạng thái đạt yêu cầu thường có mùi đất ẩm nhẹ và hơi ngai ngái tự nhiên, tương tự mùi của đất sau mưa.
Đây là mùi đặc trưng bình thường và không gây cảm giác hôi khó chịu. Khi mở bao phân đã bảo quản trong thời gian dài, có thể kiểm tra mùi trước rồi mới tiếp tục quan sát độ ẩm và trạng thái của phân.
Ngược lại, cần chú ý nếu phân xuất hiện mùi chua gắt, mùi mốc nồng hoặc mùi khai giống amoniac mạnh. Những mùi này cho thấy điều kiện bảo quản của phân đã có sự thay đổi và cần được kiểm tra kỹ hơn.
Tình trạng trên có thể xuất hiện khi phân bị ẩm ướt quá mức, xảy ra quá trình lên men yếm khí hoặc bị nhiễm nấm mốc trong thời gian bảo quản.
Do đó, trong cách bảo quản phân trùn quế, việc kiểm tra mùi giúp nhận biết sớm tình trạng của phân. Nếu mùi vẫn nhẹ và tự nhiên, có thể tiếp tục kiểm tra độ ẩm và trạng thái để đánh giá chính xác hơn.
Xem thêm: Phân trùn quế có mùi không? Cách nhận biết phân đã xử lý tốt
2.2. Độ ẩm
Độ ẩm là yếu tố tiếp theo cần kiểm tra. Phân trùn quế ở trạng thái đạt yêu cầu thường hơi ẩm và tạo cảm giác mát tay khi chạm vào.
Có thể lấy một lượng phân vừa đủ và nắm nhẹ bằng tay. Nếu phân kết dính vừa phải khi nắm nhưng có thể tơi trở lại khi buông tay, tương tự đất thịt ẩm, độ ẩm của phân đang ở trạng thái phù hợp.
Nếu phân trở nên quá khô, khi cầm lên sẽ dễ vụn thành bột mịn và có thể bay bụi. Đây là tình trạng thường gặp khi phân được để lâu dưới nắng hoặc bảo quản ở nơi có luồng gió mạnh.
Phân quá khô có thể làm hoạt tính vi sinh giảm xuống nhưng không đồng nghĩa với việc phân đã hỏng. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào tình trạng khô để quyết định loại bỏ toàn bộ lượng phân đang có.
Ngược lại, nếu phân quá ẩm hoặc ướt, phân có thể vón thành những cục bệt và thậm chí chảy nước khi bóp. Nguyên nhân thường liên quan đến việc bị mưa tạt hoặc đặt ở khu vực có độ ẩm cao.
Tình trạng quá ẩm dễ đi kèm với mốc và mùi hôi. Do đó, duy trì độ ẩm phù hợp là một nội dung cần chú ý khi áp dụng cách bảo quản phân trùn quế sau khi mở bao.
2.3. Trạng thái phân
Bên cạnh mùi và độ ẩm, trạng thái bên ngoài của phân cũng cần được quan sát. Phân đạt yêu cầu thường có kết cấu tơi xốp, mịn và màu nâu đen tương đối đồng đều.
Khi kiểm tra, phân không nên xuất hiện những cục cứng bất thường. Nếu kết cấu vẫn tơi xốp và không có dấu hiệu bất thường rõ rệt, có thể tiếp tục kết hợp với mùi và độ ẩm để đánh giá.
Trong một số trường hợp, trên phân có thể xuất hiện một vài đốm trắng li ti. Đây thường là nấm men có lợi hoặc khoáng canxi kết tinh tự nhiên nên phần lớn không gây ảnh hưởng.
Khi thấy các đốm trắng nhỏ, chưa cần vội kết luận rằng phân đã hỏng. Nên tiếp tục kiểm tra mùi để xác định phân có xuất hiện thêm dấu hiệu bất thường hay không.
Trường hợp cần chú ý hơn là khi phân xuất hiện những mảng mốc xanh hoặc đen rõ rệt. Đây là dấu hiệu cần xử lý trước khi tiếp tục sử dụng.
Ngoài ra, nếu phát hiện ấu trùng côn trùng như sùng, bọ hoặc kiến làm tổ trong bao, nên tách riêng và xử lý phần phân đó trước khi dùng.
Việc quan sát trạng thái kết hợp cùng mùi và độ ẩm sẽ giúp đánh giá tình trạng phân đầy đủ hơn, tránh trường hợp bỏ đi lượng phân vẫn còn khả năng sử dụng chỉ vì đã lưu trữ lâu.
3. Cách điều chỉnh khi phân khô hoặc để lâu
Phân trùn quế bị khô sau thời gian lưu trữ không có nghĩa là không thể tiếp tục sử dụng. Nếu nguyên nhân chủ yếu là mất độ ẩm, có thể điều chỉnh để phân gần trở lại trạng thái ban đầu trước khi sử dụng.
Cách thực hiện là làm ẩm phân từ từ bằng một lượng nước sạch vừa đủ. Có thể pha loãng thêm một ít mật rỉ đường hoặc nước vo gạo vào nước trước khi làm ẩm phân.
Sau khi bổ sung nước, cần trộn đều và ủ trong khoảng 1–2 ngày để hệ vi sinh vật có điều kiện hoạt động trở lại. Việc bổ sung độ ẩm cần thực hiện từ từ thay vì tưới một lượng lớn trong một lần.
Không nên tưới đẫm toàn bộ phân ngay từ đầu. Cách này có thể khiến phân từ trạng thái quá khô chuyển sang quá ướt, gây ra tình trạng úng ngược lại.
Nên chia lượng nước thành nhiều lần nhỏ và kiểm tra độ ẩm bằng cách nắm phân trong tay. Khi phân kết dính vừa phải và có thể tơi ra sau khi buông tay, độ ẩm đã phù hợp hơn.
Trong thời gian làm ẩm lại, nên để phân trong khay hoặc bao hở nhẹ tại khu vực râm mát. Không nên bịt kín hoàn toàn ngay sau khi vừa bổ sung nước.
Việc đóng kín ngay khi phân vừa được làm ẩm có thể tạo điều kiện yếm khí và làm phát sinh mùi. Vì vậy, cần duy trì trạng thái thoáng khí phù hợp trong quá trình điều chỉnh.
Nếu có phân trùn quế mới, có thể trộn thêm vào lượng phân đã để lâu. Cách này giúp bổ sung lại hệ vi sinh nhanh hơn so với trường hợp chỉ sử dụng nước để làm ẩm.
Sau khi điều chỉnh độ ẩm, nếu phân không xuất hiện mùi lạ, có thể tiếp tục sử dụng bình thường để bón gốc hoặc trộn giá thể tương tự phân mới.
Vì vậy, khi áp dụng cách bảo quản phân trùn quế, không nên vội bỏ phân chỉ vì sản phẩm đã khô theo thời gian. Tình trạng này có thể điều chỉnh nếu phân không xuất hiện những dấu hiệu bất thường cần xử lý.
4. Bảo quản sau mở bao để duy trì hệ vi sinh và chất lượng
Sau khi mở bao, việc bảo quản đúng cách giúp hạn chế tình trạng phân mất ẩm, bị mưa tạt hoặc bị côn trùng xâm nhập. Miệng bao cần được cột hoặc khóa kín sau mỗi lần lấy phân ra sử dụng.
Việc đóng miệng bao giúp hạn chế không khí tiếp xúc thường xuyên với phân, đồng thời giảm khả năng các loại côn trùng như kiến hoặc bọ hung xâm nhập vào bên trong.
Bao phân nên được đặt ở khu vực thoáng mát và có mái che. Cần tránh để ánh nắng trực tiếp chiếu vào bao vì nhiệt và nắng có thể khiến độ ẩm trong phân bốc hơi nhanh hơn.
Khi độ ẩm giảm mạnh, hoạt tính của hệ vi sinh cũng giảm theo. Vì vậy, tránh nắng trực tiếp là một trong những điểm cần chú ý trong cách bảo quản phân trùn quế sau khi đã mở bao.
Bên cạnh nắng, cần tránh để bao phân ở nơi có khả năng bị mưa tạt. Nước mưa có thể khiến phân trở nên quá ẩm, gây úng và tạo điều kiện xuất hiện mốc.
Bao phân cũng nên được kê cao thay vì đặt trực tiếp trên nền đất hoặc sàn có độ ẩm cao. Cách này giúp hạn chế tình trạng hơi ẩm từ phía dưới tác động ngược vào bao.
Việc kê cao còn góp phần hạn chế kiến và mối tiếp cận phân. Đây là biện pháp đơn giản nhưng phù hợp khi cần lưu trữ lượng phân chưa sử dụng hết sau khi mở bao.
Không nên xếp quá nhiều bao phân chồng lên nhau tại những khu vực bí gió. Việc xếp chồng trong môi trường kém thông thoáng có thể làm xuất hiện tình trạng đọng ẩm cục bộ.
Nếu có điều kiện, có thể chia phân từ bao lớn thành những hộp hoặc túi kín nhỏ để sử dụng dần. Cách này hạn chế việc phải mở và đóng lại cùng một bao lớn nhiều lần.
Khi chia nhỏ, phần phân chưa cần sử dụng sẽ ít tiếp xúc với không khí hơn. Qua đó, việc duy trì trạng thái của lượng phân còn lại cũng thuận tiện hơn trong quá trình lưu trữ.
Nhìn chung, bảo quản sau mở bao cần tập trung vào việc hạn chế nắng, mưa, độ ẩm không phù hợp và côn trùng. Đồng thời, cần đóng miệng bao sau khi sử dụng và lựa chọn khu vực lưu trữ thoáng mát.
5. Những lỗi cần tránh khi cất giữ
Bên cạnh việc thực hiện đúng cách bảo quản phân trùn quế, cần tránh một số lỗi có thể khiến phân mất độ ẩm, giảm hoạt tính vi sinh hoặc xuất hiện tình trạng mốc và mùi bất thường.
Một lỗi thường gặp là để miệng bao mở trong thời gian dài sau khi lấy phân. Khi bao không được đóng lại, phân dễ mất ẩm nhanh hơn và tạo điều kiện để côn trùng xâm nhập.
Không nên phơi phân trực tiếp dưới ánh nắng gắt với mục đích làm phân nhanh khô và dễ bảo quản hơn. Cách làm này có thể làm chết hệ vi sinh có lợi và giảm hiệu quả cải tạo đất của phân.
Trường hợp phân bị dính mưa, không nên tiếp tục để nguyên mà không xử lý. Có thể sử dụng lượng phân đó sớm hoặc trải mỏng để lượng nước dư thừa ráo bớt trước khi đóng bao trở lại.
Một lỗi khác là đặt bao phân sát tường ẩm hoặc gần những khu vực thường xuyên ẩm thấp, cống rãnh. Những vị trí này có thể khiến phân hút ẩm ngược và làm tăng khả năng xuất hiện nấm mốc.
Không nên trộn lượng phân cũ đã xuất hiện dấu hiệu mốc hoặc mùi hôi với phần phân mới vẫn đang ở trạng thái tốt. Phần có dấu hiệu bất thường nên được cách ly và xử lý riêng để tránh lây lan.
Ngoài ra, không nên vứt bỏ toàn bộ bao phân chỉ vì thấy phân bị khô hoặc vón cục nhẹ. Đây là tình trạng có thể gặp khi lưu trữ và vẫn có khả năng xử lý lại.
Nếu phân chỉ bị khô, có thể bổ sung độ ẩm từ từ, kiểm tra bằng tay và duy trì độ thoáng phù hợp. Sau khi làm ẩm, nếu không xuất hiện mùi lạ, phân vẫn có thể được sử dụng bình thường.
Nhìn chung, phân trùn quế đã qua xử lý có tính ổn định và ít khi thật sự hỏng nếu tránh được tình trạng ẩm mốc. Việc lưu trữ chủ yếu cần duy trì độ ẩm phù hợp, đồng thời hạn chế tác động trực tiếp của nắng và mưa.
Nếu phân trở nên khô hơn theo thời gian, không cần vội loại bỏ. Có thể kiểm tra mùi, độ ẩm và trạng thái, sau đó điều chỉnh lại nếu cần để tiếp tục sử dụng hiệu quả.
Thực hiện đúng cách bảo quản phân trùn quế giúp duy trì trạng thái phù hợp của phân trong quá trình lưu trữ. Quan trọng nhất là kiểm tra thực tế trước khi sử dụng và xử lý riêng những phần có dấu hiệu mốc, mùi lạ hoặc côn trùng gây hại.
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức hữu ích phân trùn quế, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
