Cà chua bị thối rễ khiến hệ rễ suy yếu, ảnh hưởng đến khả năng hút nước và dinh dưỡng, làm cây héo vàng và chậm phát triển. Nhận biết sớm và xử lý đúng cách sẽ giúp hạn chế tổn thương và tạo điều kiện cho cây phục hồi. Cùng SFARM tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Xem thêm: 10 bệnh thường gặp trên cây cà chua và cách nhận biết sớm
1. Nhận biết rễ khỏe và rễ có dấu hiệu thối
Khi cà chua bị thối rễ, cần phân biệt rễ khỏe và rễ tổn thương dựa trên màu sắc, kết cấu, mùi, rễ tơ, cổ rễ và biểu hiện của cây, thay vì chỉ nhìn vào màu rễ.
Rễ khỏe thường có màu trắng, trắng ngà hoặc vàng nhạt, đầu rễ non sáng màu và mập. Rễ chắc, đàn hồi, kéo nhẹ không đứt, lớp vỏ bám chặt vào lõi.
Hệ rễ khỏe có nhiều rễ tơ, phân nhánh đều và ôm chặt giá thể. Rễ có mùi đất ẩm tự nhiên, không hôi. Phần trên cây có lá xanh, ngọn phát triển đều và không héo vào buổi trưa khi đất còn ẩm.
Rễ thối thường chuyển nâu, nâu đen hoặc đen; giai đoạn đầu có thể thâm vàng hoặc xám. Rễ mềm nhũn, nhớt, dễ tuột vỏ khỏi lõi, kéo nhẹ dễ đứt và rễ tơ mất dần.
Khu vực rễ có thể xuất hiện mùi hôi chua, tanh hoặc mùi mục. Cổ rễ, gốc có thể thâm, mềm, lõm xuống. Giá thể thường ướt kéo dài, nặng, dễ đóng rêu hoặc có mùi hôi.
Trên cây, lá có thể vàng từ dưới lên, héo dù đất vẫn ướt, rụng lá, sinh trưởng chậm và chồi non teo.
Một số rễ già có thể sẫm màu nhưng chưa chắc bị bệnh. Nếu rễ vẫn chắc và còn nhiều rễ tơ, cây vẫn có thể ổn. Khi kiểm tra nên kết hợp độ chắc, đàn hồi và mùi của rễ.
Xem thêm: Cà chua con bị teo gốc, đổ rạp: Nhận biết bệnh lở cổ rễ và cách phòng
2. Thối rễ do úng và tác nhân gây bệnh liên quan thế nào?
Úng và tác nhân gây bệnh có mối liên hệ chặt chẽ với tình trạng cà chua bị thối rễ. Đất úng vừa làm rễ suy yếu vừa tạo điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh phát triển.
Khi đất úng, các khe hở chứa đầy nước khiến rễ thiếu oxy để hô hấp. Rễ dần suy yếu, tổn thương và chết. Đất úng còn có thể tích tụ chất độc do vi sinh vật yếm khí tạo ra, khiến rễ tổn thương thêm.
Rễ yếu và vỏ rễ tổn thương tạo điều kiện cho tác nhân bệnh xâm nhập. Pythium và Phytophthora là nhóm “nấm nước” ưa ẩm, lây lan nhanh qua nước, có thể gây thối rễ, thối cổ rễ và chết cây con.
Rhizoctonia gây thối gốc, cổ rễ và chết rạp cây con khi ẩm kéo dài. Fusarium gây thối rễ, làm cây héo vàng và tồn tại lâu trong đất. Sclerotium gây thối gốc, có thể xuất hiện sợi nấm trắng tại gốc.
Một số vi khuẩn cũng có thể gây thối mềm, tạo mùi hôi và thường xâm nhập qua vết thương ở rễ.
Úng thường làm rễ yếu trước. Sau đó, nấm và vi khuẩn có sẵn trong đất gặp độ ẩm cao sẽ phát triển mạnh. Vì vậy, cùng một đợt úng, khu vực có mầm bệnh có thể bị thối rễ nặng hơn.
Khi rễ thối, khả năng hút nước và dinh dưỡng giảm khiến cây héo vàng. Nếu thấy cây héo rồi tiếp tục tưới, đất càng ướt và tình trạng bệnh có thể nặng hơn.
Nếu mới bị úng, rễ có thể chỉ thâm nhẹ và phục hồi khi thoát nước kịp thời. Khi đã có tác nhân bệnh, rễ thường nhũn, nhớt, hôi, xuất hiện vùng hoại tử và tình trạng có thể tiếp tục dù đã giảm tưới.
Để phòng ngừa, cần sử dụng đất hoặc giá thể tơi xốp, thoát nước tốt, tưới theo độ ẩm thực tế và không để nước đọng quanh gốc sau mưa. Khu vực từng bị bệnh cần được xử lý đất và luân canh.
3. Những việc cần làm khi phát hiện cây bị thối rễ
Khi phát hiện cà chua bị thối rễ, cần kiểm tra khả năng thoát nước, độ ẩm và mức độ tổn thương. Cây hư hại nặng cần được loại bỏ phù hợp, đồng thời hạn chế đất và nước từ khu vực bệnh lan sang khu vực khỏe.
3.1. Kiểm tra lỗ thoát nước, độ ẩm và mức độ tổn thương
Với cây trồng chậu, kiểm tra lỗ đáy có bị tắc bởi rễ, đất nén hoặc cặn hay không. Có thể đổ thử một ít nước; nếu nước chảy chậm hoặc không chảy, khả năng thoát nước đang kém.
Không để nước đọng trong đĩa hoặc khay. Với cây trồng trên luống, cần kiểm tra vị trí trũng đọng nước, rãnh thoát bị bít, mặt đất đóng váng hoặc nén chặt.
Có thể dùng ngón tay hoặc que gỗ cắm sâu 5–10 cm để kiểm tra. Nếu đất vẫn ướt, dính và nặng tay thì giá thể đang quá ẩm. Chậu nặng bất thường, có mùi hôi chua, nhiều rêu hoặc đất đáy sũng nước cũng là dấu hiệu cần chú ý.
Khi đất còn quá ẩm, cần ngưng tưới đến khi đất khô ở độ sâu thích hợp. Không nên tiếp tục tưới chỉ vì cây héo, bởi rễ hỏng vẫn có thể khiến cây héo khi đất còn ẩm.
Có thể nhấc cây khỏi chậu hoặc bới nhẹ đất quanh gốc để kiểm tra rễ. Mức nhẹ là phần lớn rễ còn trắng, chắc, chỉ có một số rễ nâu và mềm.
Mức trung bình là khoảng một nửa rễ đã nâu, nhũn nhưng vẫn còn rễ cái chắc và rễ tơ. Mức nặng là hầu hết rễ đen, nhớt, hôi, vỏ tuột, cổ rễ và gốc thâm mềm.
Nếu tình trạng thâm, mềm đã lan lên thân thì khả năng phục hồi thấp. Nên kết hợp quan sát số lá vàng, héo, rụng và tình trạng chồi non để đánh giá cây.
3.2. Loại bỏ cây hư hại nặng, hạn chế lây lan qua đất và nước
Nên loại bỏ khi phần lớn rễ đã thối, không còn rễ cái chắc; thối lan lên cổ rễ, gốc thân; cây héo rũ toàn bộ hoặc không còn chồi mới.
Khi loại bỏ, nhổ cả cây và phần đất dính rễ, cho vào túi hoặc thùng kín trước khi mang đi để tránh làm rơi đất và rễ bệnh.
Không đưa đất, rễ bệnh vào đống ủ phân, luống khác hoặc nguồn nước. Vị trí cây bệnh nên được đánh dấu để tiếp tục theo dõi các cây xung quanh.
Không tái sử dụng đất hoặc giá thể của cây bệnh khi chưa xử lý. Có thể phơi nắng, xử lý nhiệt hoặc thay bằng giá thể mới. Chậu cũ cần được làm sạch, rửa lại và phơi khô trước khi dùng.
Không để nước từ khu bệnh chảy sang khu khỏe và không dùng nước đã chảy qua đất bệnh để tưới lại. Nên tưới vào gốc, tránh tưới tràn và xử lý khu khỏe trước khu bệnh.
Dụng cụ, tay, giày và găng tay cần được vệ sinh sau khi xử lý cây bệnh. Trong 1–2 tuần tiếp theo, cần theo dõi cây xung quanh và điều chỉnh lại khả năng thoát nước, cách tưới.
4. Cải thiện giá thể cho cây trồng chậu
Giá thể trồng chậu cần tơi xốp, thoáng khí, thoát nước nhanh nhưng vẫn giữ ẩm vừa đủ. Giá thể cũng cần ít nén chặt theo thời gian, sạch mầm bệnh và có nguồn hữu cơ ổn định.
Perlite, đá bọt, đá pumice, sỏi nhỏ, vỏ thông, xơ dừa thô, trấu hun và than sinh học có thể tăng độ thoáng, thoát nước.
Mụn dừa đã xử lý, xơ dừa mịn, mùn hữu cơ và phân trùn quế đã xử lý giúp giữ ẩm, giữ dinh dưỡng. Phân trùn quế và phân hữu cơ hoai mục có thể bổ sung hữu cơ cho giá thể.
Với cây ưa ẩm, có thể tham khảo khoảng 40% đất hoặc mụn dừa, 30% phân hữu cơ hoặc trùn quế và 30% vật liệu thoáng.
Cây cần thoát nước tốt có thể tăng vật liệu thoáng lên 40–50% và giảm phần giữ ẩm. Với cây ưa khô, phần lớn giá thể là vật liệu thoáng và sử dụng ít hữu cơ.
Khi phối trộn cần làm ẩm nhẹ và không nén chặt. Lỗ thoát nước phải đủ lớn, có thể che bằng lưới hoặc mảnh gốm để hạn chế tắc. Không cần lót lớp sỏi dày vì có thể làm nước đọng cao hơn.
Không sử dụng phân tươi hoặc giá thể chưa xử lý. Với cây đã trồng, có thể xới nhẹ lớp mặt, thay một phần giá thể, bổ sung vật liệu thoáng hoặc thay hoàn toàn giá thể khi rễ đã bí, thối.
5. Bổ sung Trichoderma vào thời điểm nào, trong điều kiện nào?
Trichoderma là nhóm nấm có lợi, cạnh tranh dinh dưỡng và không gian với một số nấm gây bệnh như Pythium, Fusarium, Rhizoctonia, đồng thời có thể hỗ trợ rễ phát triển.
Trichoderma chủ yếu hỗ trợ phòng bệnh, không phải thuốc diệt nấm và không “chữa” được rễ đã thối nặng.
Có thể bổ sung Trichoderma khi chuẩn bị giá thể trước trồng, khi trồng, thay chậu hoặc ra ngôi cây con. Việc bổ sung định kỳ cần thực hiện theo hướng dẫn của từng sản phẩm.
Với cà chua bị thối rễ nhẹ, sau khi cắt bỏ rễ hỏng, thay giá thể sạch và đảm bảo thoát nước ổn định, có thể bổ sung Trichoderma để hỗ trợ phục hồi.
Trichoderma cần môi trường ẩm vừa phải nhưng không úng, giá thể thoáng và có nguồn hữu cơ. Điều kiện pH hơi chua đến trung tính, nhiệt độ khoảng 25–30°C phù hợp cho hoạt động của nấm.
Tránh trộn cùng lúc với thuốc diệt nấm. Sản phẩm cần còn hạn và được bảo quản đúng cách. Có thể trộn vào giá thể, phân hữu cơ ủ hoặc hòa nước tưới quanh gốc theo liều hướng dẫn trên bao bì.
Sau khi xử lý phần rễ hư, cải thiện giá thể và đảm bảo thoát nước, Anh/Chị có thể tham khảo trichoderma plus humic SFARM để bổ sung cho cà chua. Sản phẩm gồm 4 chủng Trichoderma aureaviride, Trichoderma viride, Trichoderma koningii và Trichoderma harzianum, giúp ức chế nấm bệnh, hỗ trợ phòng ngừa nấm bệnh trong đất và tuyến trùng hại rễ. Bên cạnh đó, hệ vi sinh vật có lợi kết hợp Axit Humic hỗ trợ cải tạo đất, tạo mùn, giúp bộ rễ phát triển khỏe và cây cà chua sinh trưởng tốt.
6. Cách theo dõi rễ mới và điều chỉnh tưới
Sau khi xử lý cà chua bị thối rễ, cần theo dõi rễ mới và biểu hiện của cây để điều chỉnh lượng nước phù hợp với khả năng hút nước của hệ rễ.
Dấu hiệu phục hồi gồm đầu rễ mới trắng, mập, nhọn ở rìa bầu đất và xuất hiện nhiều rễ tơ. Trên cây, ngọn hoặc chồi mới nhú, lá non xanh, cây giảm héo và không tiếp tục rụng lá.
Rễ mới có thể hình thành sau vài ngày đến vài tuần tùy loại cây, thời tiết và mức độ tổn thương trước đó.
Nên quan sát cây mỗi 2–3 ngày, theo dõi màu lá, độ cứng cáp và chồi mới. Đồng thời kiểm tra độ ẩm bằng ngón tay, que gỗ cắm sâu 5–10 cm hoặc thông qua trọng lượng chậu.
Sau 2–3 tuần có thể kiểm tra nhẹ rễ ở rìa bầu đất. Không nên nhổ cây liên tục vì có thể làm tổn thương rễ non.
Giai đoạn mới xử lý, rễ còn yếu nên tưới ít hơn và chỉ giữ giá thể ẩm nhẹ, tuyệt đối tránh úng. Khi xuất hiện rễ và chồi mới, có thể tăng dần lượng nước theo nhu cầu cây.
Khi cây ổn định, tưới theo độ ẩm thực tế, đảm bảo nước thấm đều đến đáy và thoát hết ra ngoài. Nước đọng trong đĩa lót cần được đổ bỏ.
Mùa mưa hoặc độ ẩm cao cần giảm tưới và giữ chậu thông thoáng. Nếu đất vẫn ướt nhưng cây héo, có thể rễ còn yếu nên cần giảm tưới thay vì bổ sung thêm nước.
Lá vàng, rụng, đất ướt lâu, có mùi hôi hoặc rêu là dấu hiệu tưới dư. Lá khô mép, giá thể khô nứt và chậu nhẹ là dấu hiệu cần tăng nước từ từ.
Nếu sau 3–4 tuần cây vẫn không có tiến triển, cần kiểm tra lại hệ rễ, giá thể và khả năng thoát nước.
Xem thêm: Kỹ thuật trồng cà chua chuẩn chuyên gia, ra quả tươi tốt
Để cập nhật thêm nhiều kiến thức về dấu hiệu nhận biết bệnh, cách phòng ngừa và cách xử lý các bệnh cây cà chua, đừng quên theo dõi SFARM BLOG. Nếu cần bổ sung dinh dưỡng cho đất trồng, đừng quên tham khảo các dòng phân bón của SFARM để cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng.
